مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن دوره دوم متوسطه شهر بناب در سال 1395

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه جامعه شناسی ، واحد تبریز، ایران

2 استادیار گروه علوم تربیتی ، واحد میاندواب ، دانشگاه آزاد اسلامی ، میاندواب ، ایران

چکیده

چکیده
هدف تحقیق حاضر تعیین رابطه سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر
بناب در سال 1395 میباشد. برای این منظور جهت سنجش سرمایه فرهنگی مدل سرمایه فرهنگی پیربوردیو
شامل سه بعد: سرمایه فرهنگی درونی شده (فردی)، عینی و نهادینه شده و برای سنجش ادراک منزلت
اجتماعی دبیران مدل سه بعدی: شامل ابعاد احترام و نفوذ، درآمد و ارزش و اهمیت، تعریف و در این مورد یک
فرضیه اصلی و سه فرضیه فرعی تنظیم گردیده است. جامعه آماری شامل دبیران دوره دوم متوسطه شهر
بناب به تعداد 257 نفر است که حجم نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران 154 نفربرآورد و با استفاده از
نمونه گیری تصادفی سیستماتیک نمونهها انتخاب گردید. ابزار جمعآوری اطلاعات پرسشنامه بوده است. برای
به کار رفت. نتایج حاصل از آزمون فرضیه اصلی نشان میدهد که SPSS تجزیه و تحلیل داده ها نرمافزار
بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب با ادراک منزلت اجتماعی آنان رابطه معناداری وجود
دارد. همچنین آزمون فرضیات فرعی نشان میدهد رابطه معناداری بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم
متوسطه شهر بناب و ابعاد تجسم یافته و نهادی با ادراک منزلت اجتماعی آنان برقرار است.

تازه های تحقیق

---

کلیدواژه‌ها


مقدمه
تعلیم و تربیت انسان از بدو پیدایش مورد توجه بوده اما اهمیت آن در قرون اخیر به طور فزاینده ای آشکار شده
است. در حال حاضر آموزش و پرورش کلید توسعه جوامع محسوب میشود و موفقیت و سعادت ملت ها به
کیفیت تعلیم و تربیت آن ها بستگی دارد. بدون تردید آینده هر کشوری را می توان از وضع کنونی آموزش و
پرورش آن دریافت(غلامی ، 1379 ). اهمیت تعلیم و تربیت به عوامل آن قابل تعمیم است و در میان عوامل
تعلیم و تربیت، معلم مهم ترین عامل تلقی می شود(دهقان، 1376 ). اگر بخواهیم به یک جامعه متعادل و
انسانی برسیم، باید معلم را مورد توجه قرار دهیم(خاتمی، 1376 ).تعلیم و تربیت مردان و زنان توانمند آینده
(کودکان و نوجوانان فعلی ) به معلمانی با انگیزه و کارآمد نیاز دارد. یکی از مؤلفههای ایجاد انگیزه داشتن
منزلت اجتماعی برای این قشر فرهنگی میباشد. معلمی که از منزلت اجتماعی والایی برخوردار باشد، می تواند
الگویی مطلوب برای دانشآموزان باشد. بر اساس مطالعات انجام شده، در کشورهایی که از نظر آموزش و
پرورش پیشرفتهاند، معلمان از منزلت بالایی برخوردارند، شمار داوطلبان این حرفه از بسیاری مشاغل دیگر
بیش تر است. ژاپنیها اعتقاد دارند که شایستگی نظام آموزشی به اندازه شایستگی معلمان آن است (امین
ورزلی، 1379 )؛ بنابراین آگاهی از میزان منزلت معلمان میتواند برای مسؤولان، برنامهریزان، دست اندرکاران
تعلیم و تربیت هدایتگر باشد. سرمایه فرهنگی مجموعهای از روابط، معلومات، اطلاعات و امتیازات است که
فرد برای حفظ کردن یا به دست آوردن یک موقعیت اجتماعی از آن استفاده میکند و یکی از مفاهیمی است
که با منزلت اجتماعی در تعامل و تعادل میباشد. به گونهای که بدون تکیه بر سرمایه فرهنگی نمیتوان برای
ارتقا و توسعه منزلت اجتماعی قشر فرهنگی جامعه اقدام کرد. اینها مبین توجه و سرمایهگذاری در منابع جاری
است تا مقوله سرمایه فرهنگی برجسته شود. بوردیو سرمایه فرهنگی را شناخت و ادراک فرهنگ و هنرهای
.(47 ، متعالی، داشتن ذائقه خوب و شیوههای عمل متناسب میداند(فاضلی، 1386
از دیدگاه هایس در سال 2000 اصطلاح سرمایه فرهنگی عبارت است از بازنمایی جمع نیروهای
غیراقتصادی مثل زمینه خانوادگی، طبقه اجتماعی، سرمایهگذاریهای گوناگون و تعهدات نسبت به تعلیم و
تربیت منابع مختلف و مانند آنها که بر موفقیت آکادمیک (علمی و تحصیلی) تأثیر میگذارد(ابراهیمی
108 ). سرمایه فرهنگی از دیدگاه دیماجو عبارت است از داشتن ذائقههای دارای پرستیژ و توانایی : لویه 1380
: درک و شناخت اشیا یا سبکهای هنری که دارندگان اقتدار فرهنگی به آنها اهمیت میدهند(فاضلی 1386
49 ). به طور خلاصه میتوان گفت داشتن سرمایه فرهنگی کارکردهای مختلفی دارد. اولا کسب مشروعیت از
طریق سایر سرمایهها منوط به تبدیل شدن آنها به سرمایه فرهنگی است. یعنی کسی که به واسطه سرمایه
فرهنگی منزلت دارد میتواند روایت و برداشت خود را از دنیای اجتماعی بر دیگران تحمیل کند. ثانیاً داشتن
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 137
سرمایه فرهنگی بدان معنی است که فرد می تواند خود را از الزامات زندگی روزمره جدا کند و نوعی گزینش
دلخواه در عرصه فرهنگ انجام دهد. نهایتاً باید به این نکته اشاره کرد که سرمایه فرهنگی برخاسته از منشأ
گوناگون است که عبارتند از: پرورش خانوادگی و اجتماعی(طبقاتی) آموزشهای رسمی و مهارتهای کسب
شده از طریق آن. سرمایه فرهنگی علت و معلول بروز بسیاری از نابرابریهای اجتماعی اقتصادی سیاسی و
فرهنگی است. از آنجایی که خانواده، آموزش و پرورش و دانشگاه از حوزههای مؤثر در نقشگیری سرمایه
فرهنگی مطرح شدهاند و معلمان و دبیران هم به عنوان دارندگان اصلی سرمایه فرهنگی در نظام آموزش و
( پرورش ایران به حساب میآیند. نتایج تحقیقات در ایران(کاظمیپور، 1374 ) و (قاسمینژاد، اسماعیل، 1383
و (افلاکی فرد، 1380 ) نشان میدهد جامعه ایرانی اعتبار بالایی برای حرفه معلمی قائل نیست و حمایتهای
ناکافی از معلمان موجب شده است که از دهه 60 شمسی به بعد منزلت اجتماعی سایر مشاغل بیشتر از این
حرفه باشد. با مطالعه برخی منابع و نوشته ها و هم چنین شواهد موجود در می یابیم که معلمان احترام و منزلت
شایسته خود را نزد دانشآموزان، اولیا، صاحبان مشاغل مختلف و عامه مردم تا حدودی از دست داده اند: به
طوری که نگاه ترحم آمیز به معلمان به صورت امری طبیعی در آمده است. در حال حاضر، عدهای از معلمان نه
تنها به شغل خود افتخار نمی کنند، بلکه معلم بودن به آن ها احساس سرشکستگی می دهد. هم چنین، این
نگرش در جامعه ایجاد شده است که اغلب افرادی که به حرفه معلمی روی میآورند، در تصدی مشاغل دیگر
توفیقی نیافته یا سرمایه ای برای فعالیت های اقتصادی و تجاری نداشتهاند. در چنین شرایطی، منفی بودن
نگرش نسل جوان به شغل معلمی چندان تعجب آور نیست.
توجه به سرمایه فرهنگی در آموزش و پرورش برای تأمین انگیزه لازم و احساس منزلت اجتماعی معلمان
امری ضروری به نظر میرسد در حال حاضر، آموزش و پرورش از میزان سرمایه فرهنگی پرسنل خود اطلاعی
ندارد؟ نمیداند هریک از عوامل (مصرف کالاهای فرهنگی – علاقهمندی به هنر و تئاتر و موسیقی، آشنایی
با زبانهای خارجی، مطالعه مجلات و کتابهای غیر درسی) چه سهمی در ادراک منزلت اجتماعی معلمان ایفا
میکند؟ مطلع نیست آیا سطح تحصیلات نقشی در ادراک منزلت اجتماعی آنان دارد یا نه؟ به تملک کالاهای
فرهنگی علاقه نشان میدهند یا نه؟ عدم توجه یا کمتوجهی به موضوع سرمایه فرهنگی معلمان در آموزش و
پرورش میتواند موجب تشدید کاهش منزلت اجتماعی آنان گردد. کاهش منزلت اجتماعی به معنای از دست
رفتن نیروی انسانی با انگیزه خواهد بود و در بلندمدت آموزش و پرورش با خلأ نیروی انسانی دلسوز مواجه
خواهد شد. آنچه مسلم است کارمند ناراضی و بیانگیزه، بهرهور نخواهد بود و در مدت حضور خود در محل
کارش، نه تنها نفعی به حال سازمان نخواهد داشت بلکه موجب نارضایتی دانشآموزان و والدین آنان، کاهش
افت تحصیلی، تبدیل شدن به دغدغهای برای مدیران بالادستی خواهد شد. فرایند کاهش منزلت اجتماعی
حرفه معلمی در ایران نتایج زیانباری در پی داشته است . که گرایش نداشتن جوانان مستعد به این
138 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
حرفه(افلاکی فرد : 1380 ) احساس سرخوردگی و اضطراب شغلی(آگیلار وفایی ، 1379 ) کاهش انگیزش
شغلی(کلدی وعسگری، 1382 ) بروز نارضایتی در میان معلمان به صورت اعتصاب و راهپیمایی، کاهش تأثیر
نقش الگویی معلمان برای دانشآموزان و در نهایت ناکارآمدی نهاد تعلیم و تربیت برای پرورش نسل
آینده(معید فر وذهانی، 1384 )، از جمله این پیامدها به شمار میآیند. برای کاهش و حذف چنین پیامدهایی
باید منزلت اجتماعی حرفه معلمی متناسب با نقشها و کارکردهای آن تغییر کند. با توجه به نظریات جامعه-
شناسان و تحقیقات انجام گرفته که بیشتر عوامل مادی را در منزلت و پایگاه اجتماعی افراد دخیل میدانند.
این تحقیق بر آن است تا رابطه سرمایه فرهنگی را با منزلت اجتماعی بررسی کند. پژوهش حاضر با
توجه به دیدگاه بوردیو و تقسیمبندی وی از سرمایه فرهنگی، درصدد پاسخگویی به سؤال زیر میباشد:
آیا بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب با ادراک منزلت اجتماعی آنان رابطه وجود
دارد؟
اهداف
هدف کلی
تعیین رابطه سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
اهداف اختصاصی
- تعیین رابطه بعد تجسم یافتة(سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران
دوره دوم متوسطه شهر بناب
- تعیین رابطه بعد عینیت یافتة سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر
بناب
- تعیین رابطه بعد نهادی یا ضابطهای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم
متوسطه شهر بناب
فرضیه اصلی
بین سرمایة فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب با ادراک منزلت اجتماعی آنان رابطه وجود دارد.
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 139
فرضیهها
1. بین بعد تجسمیافتة(سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دبیران
دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه وجود دارد.
2. بین بعد عینیتیافتة سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
رابطه وجود دارد.
3. بین بعد نهادی یا ضابطهای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر
بناب رابطه وجود دارد.
تعریف مفهومی متغیرها
سرمایه فرهنگی
سرمایة فرهنگی از دیدگاه بوردیو شامل گرایشها و عادتهای پابرجای زندگی و همچنین صلاحیتهای
تحصیلی و فرهیختگی میداند و معتقد است سرمایه فرهنگی به سه مقوله قابل تفکیک است. الف: سرمایه
فرهنگی درونی شده (فردی) که بیانگر چیزهایی است که افراد میدانند و میتوانند انجام دهند: ب: سرمایه
فرهنگی عینی از جمله کالاهای فرهنگی و اشیای مادی از قبیل کتاب و آثار هنری: ج: سرمایه فرهنگی
نهادینه شده از جمله صلاحیتهای تحصیلی که در قالب مدارک و درجههای تحصیلی نمود عینی پیدا می-
کنند و به دارنده آنها هم از نظر قانونی و هم از نظر عرفی ارزش اجتماعی و تعریف شده میدهند(تاجبخش،
.(136 ،1385
منزلت اجتماعی
نوعى ارزیابی است که بر پایة معیارهای ارزش اجتماعی معتبر در جامعه از پایگاه اجتماعی یک شخص در
ذهن دیگران به عمل میآید و نشان میدهد که پایگاه شخص نسبت به اشخاص دیگر در فضای اجتماعی
412 ). منزلت اجتماعی دارای ابعاد و شاخصهایی مانند احترام و نفوذ، درآمد و ثروت ، کجاست(رفیعپور، 1378
.(8 ، و ارزش و اهمیت میباشد(بیرو، 1374
تعریف عملیاتی متغیرها
سرمایه فرهنگی
سرمایه فرهنگی از منظر بوردیو از یک سو به معلومات کسب شده بر میگردد. مانند با فرهنگ بودن،
فعالیت در حوزه خاصی از دانش و غیره. از سوی دیگر در حالتی عینیت یافته تبلور می یابد مانند اموال
140 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
فرهنگی از قبیل تابلوها، کلکسیونهای مختلف، اجناس عتیقه و غیره. همچنین در اشکال نهادینه شده مانند
.(334 : مدارک تحصیلی و موقعیتهای شغلی همچون معلمی، پزشکی و غیره(اسمیت، 1380
بوردیو سرمایه فرهنگی را به سه دسته تقسیم میکند:
تجسم یافته (سرمایه بدنی وفردی)
عینی
نهادی
تجسم یافته (سرمایه بدنی وفردی)
در تحقیق حاضر مؤلفههای بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی عبارتند از:
− مهارت ذهنی
− مهارت در بیان مطالب درسی
مهارت ذهنی
در تحقیق حاضر شاخصهای مؤلفه مهارت ذهنی عبارتند از:
− برخوردار بودن از مهارت متنوع و چندگانه در انتقال مفاهیم
− توانایی پاسخگویی فیالبداهه به سؤالات دانشآموزان
− طراحی و تنظیم کردن طرح درس متناسب با نیاز دانشآموزان
مهارت در بیان مطالب درسی
در تحقیق حاضر شاخصهای مؤلفه مهارت در بیان مطالب درسی عبارتند از:
− آسان و راحت ارائه کردن مطالب درسی
− بیان کردن مطالب جدید بدون مشکل
− فهماندن مطالب درسی به دانشآموزان
عینی
در تحقیق حاضر مؤلفههای بعد عینی سرمایه فرهنگی عبارتند از:
− مصرف کالاهای فرهنگی
− تملک کالاهای فرهنگی
− علاقهمندی به هنر
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 141
مصرف کالاهای فرهنگی
در تحقیق حاضر شاخصهای مؤلفه مصرف کالاهای فرهنگی عبارتند از:
− مطالعه متعدد کتابهای غیر درسی
− مطالعه مجلات و روزنامهها و استفاده از آنها در تدریس
− علاقهمند بودن به فیلمهای هنری و تماشای آنها
− بازدید از موزه یا نمایشگاههای هنری
تملک کالاهای فرهنگی
در تحقیق حاضر شاخصهای مؤلفه تملک کالاهای فرهنگی عبارتند از:
- داشتن کتابهای غیردرسی متعدد در خانه
- داشتن آثار هنری متعدد از قبیل نقاشی و مجسمه در منزل
علاقهمندی به هنر
در تحقیق حاضر شاخصهای مؤلفه علاقهمندی به هنر عبارتند از
− علاقه به تماشای تئاتر
− علاقه به موسیقی و شرکت در دورههای مختلف آموزش موسیقی
− علاقه به نویسندگی و شاعری و داشتن آثار متعدد
− علاقه به نقاشی و خطاطی و داشتن آثار فراوان و زیبای هنری
نهادی
در تحقیق حاضر مؤلفه بعد نهادی سرمایه فرهنگی عبارت است از:
مدرک تحصیلی
در تحقیق حاضر شاخصهای مؤلفه مدرک تحصیلی عبارتند از:
− مدرک تحصیلی شخصی
− مدرک تحصیلی پدر
− مدرک تحصیلی مادر
− مدرک تحصیلی زبان های خارجی
− نوع مدرک تحصیلی
− رشته مورد تدریس
142 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
منزلت اجتماعی
در تحقیق حاضر ابعاد منزلت اجتماعی بر اساس مدل عبارتند از:
− احترام و نفوذ
− در آمد و ثروت
− ارزش و اهمیت
احترام و نفوذ
در تحقیق حاضر شاخصهای بعد مدرک تحصیلی منزلت اجتماعی عبارتند از:
− بیشتر بودن احترام و محبوبیت معلمان در بین مردم از دارندگان مشاغل دیگر
− در نظر گرفتن معلمان به عنوان الگو توسط دانشآموزان و جوانان
− علاقهمند بودن به شغل معلمی
− برخوردار بودن معلمان از زندگی افتخارآمیز
در آمد و ثروت
در تحقیق حاضر شاخصهای بعد در آمد و ثروت منزلت اجتماعی عبارتند از:
− بالاتر بودن موقعیت اجتماعی معلمان نسبت به دارندگان مشاغل دیگر
− بیشتر بودن حقوق و مزایای معلمان از کارکنان همتای آنان در سایر سازمانها و مؤسسات
دولتی
− کافی بودن حقوق و مزایای دریافتی برای تأمین هزینههای ضروری زندگی
ارزش و اهمیت
در تحقیق حاضر شاخصهای بعد ارزش و اهمیت منزلت اجتماعی دبیران عبارتند از:
− انتخاب کردن شغل معلمی با اختیار و همراه با تمایل درونی خود
− تلقی شدن معلمی به عنوان یکی از مشاغل مهم و با ارزش در جامعه
− مناسب دانستن شغل معلمی برای فرزندان خود
− راضیکننده بودن شغل معلمی برای یک فرد
پیشینه تجربی
تحلیل و بررسی رابطه ابعاد سرمایه فرهنگی و هویت ملی جوانان(نمونه مورد مطالعه: جوانان 81 تا 92 سال
شهر کرمانشاه توسط حیدر خانی و همکارانش در سال 1395 انجام شده است. روش این تحقیق پیمایشی، در
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 143
جامعه آماری جوانان 18 تا 29 سال شهر کرمانشاه با نمونه آماری 330 نفر با استفاده از پرسش نامه و از طریق
آزمون آلفای کرونباخ بود. یافتههای تحقیق حاکی از آن بود که رابطه مثبت، مستقیم و معنادار بین متغیرهای
مستقل و وابسته پژوهش وجود دارد. بدین صورت که هر چه میزان سرمایه فرهنگی عینیتیافته، سرمایه
فرهنگی تجسمیافته، سرمایه فرهنگی نهادینهشده و میزان کل سرمایه فرهنگی در بین جوانان بیشتر باشد،
گرایش به هویت ملّی بیشتر میشود.
بررسی عوامل اجتماعی موثر بر میزان سرمایه اجتماعی و سرمایه فرهنگی دانشجویان دانشگاه آزاد
اسلامی واحد میاندواب عنوان تحقیقی است که توسط یعقوبی در سال 1394 باجامعه آماری دانشجویان
دانشگاه آزاد واحد میاندواب به تعداد 1520 نفرانجام شده است. روش تحقیق پیمایشی بوده و 279 نفر با
استفاده از نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای انتخاب و ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بوده است.
یافته های تحقیق نشان داد که رابطه معناداری بین درآمد، اعتماد اجتماعی و تعلق به شبکههای اجتماعی
باسرمایه اجتماعی و فرهنگی وجود دارد. همچنین رابطه معناداری بین سطح تحصیلات و سرمایه اجتماعی و
فرهنگی وجود دارد.
بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر منزلت اجتماعی معلمان عنوان تحقیقی است که توسط ادهم و
شفیعزاده در سال 1393 انجام شده است. روش تحقیق توصیفی- پیمایشی در جامعه آماری معلمان مدارس
مقطع ابتدایی و متوسطه شهر تهران با نمونه آماری 384 نفر که با استفاده از پرسشنامه محققساخته و از
طریق تیتک نمونهای و آزمون فریدمن بود. نتایج آن نشان داد که مهمترین عوامل تأثیرگذار بر منزلت
اجتماعی معلمان شامل اصلاح نگرش جامعه به مصرفکننده بودن آموزش و پرورش ، ارج نهادن به
ارزش های حرفه معلمی در جامعه و قدردانی مادی و معنوی از معلمان، فراهم کردن زمینه مشارکت معلمان
در فعالیتهای اجتماعی- فرهنگی جامعه و اولویت دادن به تعلیم و تربیت در کنار موضوعات مهم و کلان
کشوری بوده است.
در سال 2001 تحقیقی با عنوان بررسی پایگاه حرفه ای و احساس اجتماعی معلمان در آموزش و پرورش
ابتدایی و راهنمایی استرالیا توسط ورنون انجام شده است. هدف عمده در این تحقیق ، بررسی تصورات
حرفه ای معلمان مقاطع ابتدایی و راهنمایی استرالیا از حرفه خودشان نسبت به سایر مشاغل است. این پژوهش
یک جستجوی شخصیتی است، به بررسی مشکلات و انتظارات شغلی معلمان می پردازد و سهم آموزش و
پرورش را در هدایت افراد به سوی مشاغل مناسب ارزیابی می کند. روشهای مختلف بهکار برده شده که از
طریق آن معلمان و دیگر افراد سهیم در امر آموزش در باره مشکلات روحی خود در حرفه معلمی گزارش
داده اند، ارتباط بین گزارش ها و مشاهدات از یک سو و مفاهیم شغلی معلمان از سوی دیگر موضوع مورد
بررسی تحقیق بوده، به عقاید عامه توسط این تحقیقات پاسخ داده شده است.
144 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
در تحقیق دیگری در سال 2002 با عنوان پایگاه اجتماعی معلمان در تایوان، توسط لی انجام شده که
محقق به بررسی پایگاه اجتماعی معلمان در کشور تایوان و مقایسه پایگاه اجتماعی معلمان تایوان و فعالیت
کاری با دیگر معلمان در سطح بین المللی پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که در سطح بین المللی،
معلمی در مقایسه با سایر مشاغل، پایگاه پایینی دارد و این مسأله به مخالفت با نظام، افزایش نیروی کار یا
کاهش کیفیت توانایی آموزشی معلمان منجر گردیده و یک ناهمنوایی را در پایگاه اجتماعی به وجود آورده
است. اما در تایوان، توانایی آموزشی معلمان به طور عمده در سطح بالایی قرار دارد.
در سال 2003 تحقیقی با عنوان جایگاه معلمان در آلمان و ایرلند توسط پرتیچارد انجام شده که محقق
دیدگاه معلمان را در کشورهای اروپایی که درجات صنعتی متفاوتی دارند(جمهوری آلمان و ایرلند) نسبت به
نقش و وضعیت اجتماعی شان بررسی نموده است. و به نتایچ زیر دستیافته است: معلمان ایرلندی نسبت به
معلمان آلمانی دریافت بهتری از وضعیت خود در جامعه دارند و از سوی دیگر معلمان ایرلندی نسبت به
معلمان آلمانی به وضعیت حرفه ای اهمیت کمتری می دهند و سرانجام معلمان ایرلندی اعتماد به نفس
بیشتری از معلمان آلمانی در آموزش به عنوان تعالی وضعیت اجتماعی خود دارند. خلاصه چنین به نظر
می رسد که معلمان در جمهوری فدرال آلمان در مقایسه با همکاران خود در کشورهای کمتر صنعتی، توهمات
خود را درباره حرفه خودشان و نیز دربارة نحوه بهبود کارآیی و پرستیژ زمینه حرفه خود از دست داده اند.
ابزار و روش
این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش، توصیفی پیمایشی است. بنابراین در این تحقیق به
صورت کاربردی، تأثیر سرمایه فرهنگی بر منزلت اجتماعی مشخص شده، سپس پرسشنامه آماده شده در
اختیار دبیران قرار گرفت و بعد از بررسی آنها اطلاعات جمع آوری، طبقه بندی و تلخیص گردید.
جامعه آماری
جامعه آماری این تحقیق را کلیه دبیران متوسطه دوره دوم شاغل در مدارس شهر بناب در سال تحصیلی
95-96 تشکیل میدهند. پس از استعلام از مدیریت آموزش و پروش شهر بناب مشخص گردید که تعداد
257 نفر دبیر به صورت رسمی در مدارس متوسطه دوره دوم این شهر مشغول به تدریس می باشند که از این
تعداد 142 نفر زن و 115 نفر مرد بوده اند. روش نمونهگیری از طریق نمونهگیری تصادفی سیستماتیک و با
استفاده از فرمول کوکران 154 نفر به صورت نمونه انتخاب شدند.
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 145
اعتبار و پایایی ابزار
در این تحقیق به منظور تعیین اعتبار، از اعتبار صوری یا نمادی استفاده شده است . ضریب آلفای کرونباخ
0 به دست آمد. / 0 و 875 / برای پرسشنامه به ترتیب 835
یافته ها
44 نمونه آماری) را زن / 55 درصد نمونه آماری) را مرد 68 نفر از پاسخگویان ( 2 / 86 نفر از پاسخگویان ( 8
11 درصد نمونه آماری) را مجرد، 136 نفر از / تشکیل داده است. بر اساس یافته ها ، 18 نفر از پاسخگویان ( 7
14 درصد نمونه / 88 درصد نمونه آماری) را متاهل تشکیل داده است. 22 نفر از پاسخگویان ( 3 / پاسخگویان ( 3
57 ، درصد نمونه آماری)، بین 36 تا 45 سال، 44 نفر از / آماری) بین 25 تا 35 سال، 88 نفر از پاسخگویان ( 1
2/ 28 ، درصد نمونه آماری)، بین 46 تا 55 سال تشکیل می دهند. 4 نفر از پاسخگویان ( 6 / پاسخگویان ( 6
72 درصد نمونه آماری) لیسانس، 38 نفراز / درصد نمونه آماری) را فوق دیپلم، 112 نفر از پاسخگویان( 7
2/ 24 درصد نمونه آماری) فوق لیسانس و بالاتر تشکیل داده است. 4 نفر از پاسخگویان ( 6 / پاسخگویان( 7
5 درصد نمونه آماری) بین 5 تا 10 سال، 26 / درصد نمونه آماری) کمتر از 5 سال و 8 نفر از پاسخگویان ( 2
22 درصد نمونه / 34 نفر از پاسخگویان ( 1 ، 16 ، درصد نمونه آماری)، بین 11 تا 15 / نفر از پاسخگویان ( 9
37 درصد نمونه آماری) ، بین 21 تا 25 سال و 24 نفر از / آماری) بین 16 تا 20 سال و 58 نفر از پاسخگویان ( 7
83/ 15 درصد نمونه آماری) ، بالاتر از 25 سال تشکیل داده است. 128 نفر از پاسخگویان ( 1 / پاسخگویان ( 6
1 درصد نمونه آماری) رهنی ، 12 نفر از پاسخگویان / درصد نمونه آماری) مالکیت ، 2 نفر از پاسخگویان ( 3
7، درصد نمونه آماری)، سایر، از لحاظ وضعیت / 7/8 ، درصد نمونه آماری)، اجاری، 12 نفر از پاسخگویان ( 8 )
68 درصد نمونه آماری) دارای وسیله نقلیه و 48 نفر از / منزل می باشند. 106 نفر از پاسخگویان ( 8
11 درصد نمونه آماری) / 31 درصد نمونه آماری) وسیله نقلیه ندارند. 18 نفر از پاسخگویان ( 7 / پاسخگویان ( 2
88 درصد نمونه آماری) فاقد شغل دوم می باشند. 12 نفر از / دارای شغل دوم و 136 نفر از پاسخگویان ( 3
66 درصد معلمان دارای شغل دوم) میزان درآمد( شغل دوم) بیش از حقوق معلمان و 6 نفر از / پاسخگویان ( 7
33 درصد معلمان دارای شغل دوم) میزان درآمد( شغل دوم) کمتر از حقوق معلمان دارند. / پاسخگویان ( 3
146 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
-توصیف آماری متغیرهای سرمایه فرهنگی و منزلت اجتماعی در دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
جدول 1: آماره های توصیفی مربوط به متغیر های سرمایه فرهنگی و منزلت اجتماعی
بعد نهادی
بعد عینیت یافته
بعد تجسم یافته
منزلت اجتماعی
سرمایه فرهنگی
154
154
154
154
تعداد
154
3/062
میانگین
2/813
3/770
3/226
2/080
3/090
میانه
2/772
3/833
3/40
2/00
3/36
مد
3/36
3/67
3/40
2/00
0/519
انحراف معیار
0/898
0/536
0/872
0/393
0/270
واریانس
0/808
0/288
0/761
0/155
2/27
رتبه
3/73
2/33
3/70
2/00
2/05
حداقل
1/00
2/67
1/30
1/33
4
/32 4
/73 5
/00 5
/00 حداکثر
3/33
متغیر سرمایه فرهنگی
بر اساس جدول 1 ، فراوانی و درصد توزیع پاسخهای داده شده به سؤالات این متغیر، میانگین سرمایه
3 است. / فرهنگی در دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب ، 062
متغیر منزلت اجتماعی
بر اساس جدول 1، فراوانی و درصد توزیع پاسخهای داده شده به سؤالات این متغیر، میانگین منزلت
2 است. / اجتماعی در دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب ، 813
متغیر بعد تجسم یافته
بر اساس جدول 1، فراوانی و درصد توزیع پاسخهای داده شده به سؤالات این متغیر، میانگین بعد تجسم
3 است. / یافته در دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب ، 770
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 147
متغیر بعد عینیت یافته
بر اساس جدول 1، فراوانی و درصد توزیع پاسخهای داده شده به سؤالات این متغیر، میانگین بعد عینیت
3 است. / یافته در دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب ، 226
متغیر بعد نهادی
بر اساس جدول 1، فراوانی و درصد توزیع پاسخهای داده شده به سؤالات این متغیر، میانگین بعد نهادی
2 است. / در دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب ، 080
یافته های استنباطی
-بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب ب ا ادراک منزلت اجتماعی آنان
رابطه وجود دارد.
0 بوده و این سطح از حداقل / چنانکه در جدول 2، ملاحظه می گردد سطح معناداری آزمون پیرسون 000
0 می باشد / 0 کوچکتر بوده و نیز با توجه به ضریب همبستگی پیرسون محاسبه شده که 508 / سطح معناداری 01
0 است، بزرگتر می باشد، لذا رابطه معنادار و / و این مقدار از مقدار بحرانی پیرسون با درجه آزادی 153 که 196
مثبتی بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب با ادراک منزلت اجتماعی آنان وجود دارد.
جدول 2: آزمون پیرسون برای تعیین همبستگی بین
سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب با ادراک منزلت اجتماعی آنان
سرمایه ف
رهنگی منزلت اجتماعی
سرمایه فرهنگی
0/ ضریب همبستگی پ
یرسون 508 1
0/000 (
sig) سطح معناداری 2 طرفه
ت
عداد 154 154
منزلت اجتماعی
1 0
/ ضریب همبستگی پ
یرسون 508
0/000 (
sig) سطح معناداری 2 طرفه
ت
عداد 154 154
148 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
آزمون رگرسیون خطی
در تحقیق حاضربرای آزمون تاثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته این فرضیه از آزمون رگرسیون استفاده
شده است.
0 میباشد، می توان / چنانکه در جدول 3، ملاحظه میگردد که سطح معناداری آزمون مربوط برابر 000
تأیید H 0 معنادار میباشد. پس فرض 1 / 0 یا سطح اطمینان 99 / چنین ادعا نمود که آزمون فوق با خطای 01
که عبارت است از نسبت تغییرات توضیح داده شده R رد میگردد. با توجه به ضریب تشخیص 2 H و فرض 0
0 میباشد. میتوان بیان نمود که 25 درصد تغییرات منزلت اجتماعی ، / به تغییرات کل، 258 x توسط متغیر
توسط تغییرات در سرمایه فرهنگی تبیین میگردد؛ بنابراین رابطه ریاضی تاثیر سرمایه فرهنگی دبیران دوره
دوم متوسطه شهر بناب بر ادراک منزلت اجتماعی آنان به صورت زیر خواهد بود:
Y =0/061 + 0/508 X
0 واحد افزایش در ادراک / و میتوان بیان نمود که یک واحد افزایش در سرمایه فرهنگی باعث 508
منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب می شود. پس می توان نتیجه گرفت که مدل رگرسیونی
این آزمون از لحاظ آماری معنادار می باشد.
جدول 3: تحلیل واریانس فرضیه اصلی مربوط به مدل رگرسیونی
تأثیر متغیر سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب بر ادراک منزلت اجتماعی آنان
خطای استاندارد
ضریب تشخیص تعدیل
شده
ضریب تشخیص
(R2)
R
0/508 0
/258 0
/253 0
/777
سطح معنا
داری
سطح
اطمینان
F
میانگین
م
ربعات مجموع مربعات
درجه
آ
زادی منبع تغییرات
0/99 0
/000
52/201
1
31
/482 31
/482 رگرسیون
نتیجه آزمون:
H رد فرض 0
152
90
/464 0
/603 باقیمانده
153
121
/947 ------
کل
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 149
جدول 4: ضرایب پارامتر فرضیه اصلی مربوط به تأثیر
متغیر سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب بر ادراک منزلت اجتماعی آنان
شیب خط
عنوان متغیر β
محاسبه شده t
نتیجه آزمون
سطح معنی داری
0/061
عرض از مبدا
0/159 0
/874 H رد فرض 0
0/508
سرمایه فرهنگی
7/225 0
/000
H رد فرض 0
آزمون فرضیه فرعی 1. بین بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی با ادراک
منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه وجود دارد.
بین بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم
متوسطه شهر بناب رابطه وجود دارد.
0 بوده و این سطح از حداقل / چنانکه در جدول 5، ملاحظه میگردد سطح معناداری آزمون پیرسون 000
0/ 0 کوچکتر بوده و نیز با توجه به ضریب همبستگی پیرسون محاسبه شده که 319 / سطح معناداری 01
0 است، بزرگتر میباشد، لذا رابطه / می باشد و این مقدار از مقدار بحرانی پیرسون با درجه آزادی 153 که 196
معنادار و مثبتی بین بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران
دوره دوم متوسطه شهر بناب وجود دارد.
بررسی و شناخت رفتار بین متغیرها اساس کار رگرسیون است. در مبحث رگرسیون میخواهیم بدانیم
تغییر در متغیرهای مستقل چه تأثیراتی در متغیرهای وابسته به وجود میآورد. در کل تکنیک تحلیل رگرسیون
برای تعیین رابطه آماری بین دو یا چند متغییر و پیش بینی تغیرات یک متغییر از روی متغییرهای دیگر در
با استفاده از (Y) و متغیر وابسته (X) سطح وسیع معنی میشود. در ادامه به تجزیه و تحلیل متغیر مستقل
رگرسیون پرداخته میشود.که در تحقیق حاضر برای آزمون تاثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته این فرضیه از
آزمون رگرسیون استفاده شده است.
150 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
جدول 5: آزمون پیرسون برای تعیین همبستگی بین بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی)
سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
بعد تجسم یافته سرمایه
ف
رهنگی منزلت اجتماعی
بعد تجسم یافته
سرمایه فرهنگی
0/ ضریب همبستگی پ
یرسون 319 1
0/000 (
sig) سطح معناداری 2 طرفه
ت
عداد 154 154
منزلت اجتماعی
1 0
/ ضریب همبستگی پ
یرسون 319
0/000 (
sig) سطح معناداری 2 طرفه
ت
عداد 154 154
0 می باشد، میتوان / چنانکه در جدول 6، ملاحظه می گردد که سطح معناداری آزمون مربوط برابر 000
تأیید H 0 معنادار میباشد. پس فرض 1 / 0 یا سطح اطمینان 99 / چنین ادعا نمود که آزمون فوق با خطای 01
که عبارت است از نسبت تغییرات توضیح داده شده R رد میشود. با توجه به ضریب تشخیص 2 H و فرض 0
0 می باشد. میتوان بیان نمود که 10 درصد تغییرات منزلت اجتماعی، / به تغییرات کل، 102 x توسط متغیر
توسط تغییرات در سرمایه فرهنگی تبیین میگردد؛ بنابراین رابطه ریاضی تاثیر بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی
و فردی) سرمایه فرهنگی بر ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب به صورت زیر خواهد
بود:
Y =0/746 + 0/319 X2
0/ بدین ترتیب، یک واحد افزایش در بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی باعث 319
واحد افزایش در ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب میشود. پس میتوان نتیجه
گرفت که مدل رگرسیونی این آزمون از لحاظ آماری معنادار می باشد.
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 151
جدول 7. تحلیل واریانس فرضیه فرعی 1 مربوط به مدل رگرسیونی تاثیر متغیر بعد تجسم یافته
(سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی بر ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
خطای استاندارد
ضریب تشخیص تعدیل شده
ضریب
تشخیص
(R2)
R
0/319 0
/102 0
/096 0
/854
سطح
معناداری
سطح
اطمینان
F
م
یانگین مربعات مجموع
مربعات
درجه
آزادی
منبع
تغییرات
1
12
/435 12
/435 17
/033 0
/99 0
/000 رگرسیون
نتیجه آزمون:
H رد فرض 0
152
109
/512 0
/730 باقیمانده
153
121
/947 ------
کل
جدول 8. ضرایب پارامتر فرضیه فرعی 1 مربوط به تاثیر متغیر بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی)
سرمایه فرهنگی بر ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
شیب خط
عنوان متغیر β
محاسبه شده t
نتیجه آزمون
سطح معنی داری
0/746
عرض از مبدا
1/474 0
/142 H رد فرض 0
0/319
بعد تجسم یافته
4/127 0
/000
H رد فرض 0
آزمون فرضیه فرعی 2. بین بعد عینیت یافته سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران
دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه وجود دارد.
بین بعد عینیت یافته سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه
وجود دارد.
0 بوده و این سطح از حداقل / چنانکه در جدول 9، ملاحظه می گردد سطح معناداری آزمون پیرسون 587
0 می / 0 بزرگتر بوده و نیز با توجه به ضریب همبستگی پیرسون محاسبه شده که 044 / سطح معنی داری 01
0 است، کوچکتر می باشد، لذا رابطه / باشد و این مقدار از مقدار بحرانی پیرسون با درجه آزادی 153 که 196
معناداری بین بعد عینیت یافته سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
وجود ندارد.
152 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
جدول 9: آزمون پیرسون برای تعیین همبستگی بین بعد عینیت یافته یا
ضابطه ای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
بعد عینیت یافته سرمایه
ف
رهنگی منزلت اجتماعی
بعد عینیت یافته سرمایه
فرهنگی
0/ ض
ریب همبستگی پیرسون 044 1
0/587 (
sig) سطح معناداری 2 طرفه
ت
عداد 154 154
منزلت اجتماعی
1 0
/ ض
ریب همبستگی پیرسون 044
0/587 (
sig) سطح معناداری 2 طرفه
ت
عداد 154 154
آزمون فرضیه فرعی 3. بین بعد نهادی یا ضابطهای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی
دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه وجود دارد.
0 بوده و این سطح از حداقل / چنانکه در جدول 10 ، ملاحظه میگردد سطح معناداری آزمون پیرسون 000
0/ 0 کوچکتر بوده و نیز با توجه به ضریب همبستگی پیرسون محاسبه شده که 533 / سطح معناداری 01
0 است، بزرگتر می باشد، لذا رابطه / می باشد و این مقدار از مقدار بحرانی پیرسون با درجه آزادی 153 که 196
معنادار و مثبتی بین بعد نهادی یا ضابطهای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم
متوسطه شهر بناب وجود دارد؛ بنابراین رابطه ریاضی تاثیر بعد نهادی یا ضابطه ای سرمایه فرهنگی بر ادراک
منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب به صورت زیرخواهد بود:
Y =1/017+0/533 X
0/ می توان گفت که یک واحد افزایش در بعد نهادی یا ضابطه ای سرمایه فرهنگی باعث افزایش 533
واحد در ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب می شود. پس می توان نتیجه گرفت که
مدل رگرسیونی این آزمون از لحاظ آماری معنادار می باشد.
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 153
جدول 10 : آزمون پیرسون برای تعیین همبستگسی بین بعد نهادی یا
ضابطهای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
ب
عد نهادی سرمایه فرهنگی منزلت اجتماعی
بعد نهادی سرمایه
فرهنگی
0/ ض
ریب همبستگی پیرسون 533 1
0/ سطح معناداری 2 ط
رفه 000
ت
عداد 154 154
منزلت اجتماعی
1 0
/ ض
ریب همبستگی پیرسون 533
0/ سطح معناداری 2 ط
رفه 000
ت
عداد 154 154
جدول 11 : تحلیل واریانس فرضیه فرعی 3 مربوط به مدل رگرسیونی تاثیر متغیر بعد نهادی یا
ضابطه ای سرمایه فرهنگی بر ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
خطای استاندارد
ضریب تشخیص تعدیل شده
ضریب
تشخیص
(R2)
R
0/533 0
/284 0
/279 0
/763
سطح
معناداری
سطح
اطمینان
F
م
یانگین مربعات مجموع
مربعات
درجه
آزادی
منبع
تغییرات
1
34
/600 34
/600 59
/419 0
/99 0
/000 رگرسیون
نتیجه آزمون:
H رد فرض 0
152
87
/347 0
/582 باقیمانده
153
121
/947 ------
کل
جدول 12 : ضرایب پارامتر فرضیه فرعی 3 مربوط به تاثیر متغیر بعد نهادی یا
ضابطه ای سرمایه فرهنگی بر ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
شیب خط
عنوان متغیر β
محاسبه شده t
نتیجه آزمون
سطح معنی داری
1/017
عرض از مبدا
4/219 0
/000
H رد فرض 0
0/533
7/708 0
/000
H رد فرض 0
بعد نهادی یا ضابطه ای سرمایه
فرهنگی
154 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
اولویت بندی شدت رابطه متغیرهای تحقیق
رگرسیون چندگانه تأثیر سرمایه فرهنگی بر ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسط
شهر بناب
برای مقایسه اثرات سه متغیر موجود در مدل رگرسیون بر متغیر وابسته، فقط از ضرایب ستون استاندارد
شده استفاده می شود، ستون ضرایب ستون استاندارد شده نشان می دهد بعد تجسم یافته(سرمایه بدنی و
0 واحد / فردی)سرمایه فرهنگی دارای بیشترین اثر می باشد، زیرا به ازای یک واحد تغییر در این متغیر، 522
تغییر در متغیر ادراک منزلت اجتماعی ایجاد می شود.
و مقدار ثابت ارائه شده در جدول معادله رگرسیون چند گانه به صورت زیر خواهد بود: B با توجه به ستون
Y=0/947+0/522X1 +0/019X2
جدول 13 : نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه تأثیر سرمایه فرهنگی بر
ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسط شهر بناب
ابعاد
B ضرایب استاندارد شده
خطای معیار
ضرایب ستون
0/947
مقدار ثابت
0/545
-
0/549
بعد تجسم یافته
0/090
0/522
0/033
بعد نهادی
0/147
0/019
جدول 14 : متغیر خارج شده از رگرسیون چندگانه تأثیر سرمایه فرهنگی بر
ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسط شهر بناب
ابعاد
Beta
t
سطح معنی داری
-0/009
بعد عینیت یافته
-0/056
0/955
قابل ذکر است که متغیر بعد عینیت یافته از مدل خارج شده اند و برای پیش بینی به صورت هم زمان
قدرت پیش بینی چندانی ندارند.
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 155
آزمون فرضیه فرعی 4. بین سرمایه فرهنگی زن و مرد تفاوت وجود دارد.
با توجه به سطح معناداری آزمون تی مستقل، می توان نتیجه گرفت که بین سرمایه اجتماعی زن و مرد
تفاوت معنی داری وجود ندارد.
جدول 15 : آزمون تی دو نمونه ای مستقل
سرمایه
فرهنگی
آزمون لون، برابری
مقایسه مساوی بودن
واریانس
آزمون تی تست، برای مقایسه میانگین ها
آزمون
فیشر
p-value
(آزمون
لون)
آزمون
تی
درجه
آزادی
p-value
(آزمون تی
تست)
اختلاف
میانگین
اختلاف
خطای
استاندارد
فاصله اطمینان 95
درصد
ح
دپایین حدبالا
برابری
واریانس ها
0/318 -
0/012 0
/083 0
/152 0
/070 152
1
/82 0
/279 1
/18
نابرابری
واریانس ها
0/319 -
0/013 0
/084 0
/152 0
/072 140
1
/81 -
آزمون فرضیه فرعی 5 .بین منزلت اجتماعی زن و مرد تفاوت وجود دارد.
0 به دست / با توجه به سطح معناداری آزمون تی مستقل، از آنجایی که سطح معناداری آزمون کمتر از 05
آمده است و همچنین با توجه به اینکه تفاوت میانگینهای به دست آمده، معنادار نمی باشد میتوان نتیجه
گرفت که بین منزلت اجتماعی زن و مرد تفاوت معناداری وجود ندارد.
جدول 16 : آزمون تی دو نمونه ای مستقل منزلت اجتماعی
آزمون
فیشر Leven
آ
زمون تی درجه
آزادی
T
اختلاف
میانگین
اختلاف
خطای
استاندارد
فاصله اطمینان
95 درصد
ح
دپایین حدبالا
برابری
واریانس ها
0/392 -
0/1878 0
/1465 0
/1026 0
/486 150
0
/699 0
/905 0
/14
نابرابری
واریانس ها
0/982 -
0/189 0
/1488 0
/1026 0
/488 45
/943 0
/696 -
156 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
بحث و نتیجه گیری
55 درصد نمونة آماری را مرد و / بر اساس اطلاعات به دست آمده از توصیف یافته ها، ملاحظه میشود که 8
88 درصد آن را متأهل / 11 درصد نمونه آماری را مجرد و 3 / 44/2 درصد آن را زن تشکیل داده است. 7
24 درصد را فوق لیسانس و / 72 درصد را لیسانس، 7 / 2 درصد را فوق دیپلم، 7 / تشکیل داده است. از طرفی 6
16 درصد نمونه / 10 سال، 9 - 5 درصد نمونه آماری 5 / 2 درصد نمونه آماری کمتر از 5 سال، 2 / بالاتر هستند. 6
15/ 25 سال و 6 - 37 درصد نمونه آماری 21 / 20 سال و 7 - 22 درصد نمونه آماری 16 / 15 سال، 1 - آماری 11
57 درصد / 35 سال، 1 - 14 درصد 25 / درصد نمونه آماری بیش از 25 سال سابقه خدمت دارند. همچنین 3
55 سال سن دارند. - 28 درصد 46 / 45-36 سال، 6
،1- با توجه به جدول های شماره 4 تا 15 نتایج حاصل از آزمون فرضیه اصلی و فرضیه های فرعی 1
2-1 را نشان می دهد، برای هر یک از این فرضیه ها در سطح معناداری دو دامنه ای، سطح معناداری آزمون
0 کوچکتر می باشد پس رابطه معناداری بین سرمایه فرهنگی / پیرسون از سطح معناداری 05 r همبستگی
دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب و ابعاد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) و نهادی با ادراک منزلت
اجتماعی آنان رابطه وجود دارد. برای آزمون تاثیر متغیر مستقل و دو بعد مذکور بر متغیر وابسته این فرضیه ها،
از آزمون رگرسیون استفاده شده است. مقادیر بتاهای مربوط به متغیر سرمایه فرهنگی دبیران و دو بعد آن در
رابطه با متغیر منزلت اجتماعی آنان، میزان تغییر در افزایش متغیر منزلت اجتماعی آنان به ازای تغییر در متغیر
سرمایه فرهنگی دبیران و دو بعد آن تعیین می شود. بدین ترتیب که یک واحد افزایش در سرمایه فرهنگی
0 واحد افزایش در /561 ،0/551 ،0/ دبیران و دو بعد: تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) و نهادی باعث 903
منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب می شود.
2 را نشان می دهد، در سطح معناداری دو دامنه ای، - جدول ( 18 ) نتایج حاصل از آزمون فرضیه فرعی 1
0 بزرگتر می باشد پس رابطه معناداری بین / پیرسون از سطح معناداری 05 r سطح معناداری آزمون همبستگی
بعد عینیت یافته سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب با شور و منزلت اجتماعی آنان وجود ندارد.
مباحث تحقیق نیز بیانگر وجود رابطه بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب و ابعاد
تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) و نهادی با ادراک منزلت اجتماعی آنان می باشد. در مجموع می توان
گفت سرمایه فرهنگی می تواند در احساس منزلت اجتماعی تأثیرگذار باشد این نتایج همسو با دیدگاه بوردیو
در زمینه تاثیر گذاری سرمایه فرهنگی در ذائقه افراد و نیز در احساس ارزشمندی اجتماعی و یا به تعبیری در
احساس منزلت اجتماعی است .در نزد بوردیو کارکردهای سرمایه فرهنگی به عنوان یک رابطه اجتماعی
درون یک سیستم مبادله ای است و این واژه به همه کالاهای مادی و نمادین گسترش یافته است که میزان
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 157
و ارزش یک فرد را و به عبارتی جایگاه او را در یک ساختار اجتماعی مخصوص نشان می دهد(هارکر،
1390 ). کارکردهای سرمایه فرهنگی همانند یک رابطه اجتماعی درون یک سیستم مبادله است که خود
سرمایه فرهنگی شامل دانش فرهنگی انباشته شده است و قدرت و منزلت را به فرد دارنده خود اعطا می کند
زیرا سرمایه فرهنگی قابلیت تبدیل به انواع دیگر سرمایه، از جمله سرمایه اقتصادی را دراد .به عنوان مثال
فردی که به خوبی به زبان انگلیسی مسلط است(بعد نهادی سرمایه فرهنگی) می تواند از طریق آموزش آن
به دیگران کسب درآمد کند و درآمد هم به فرد قدرت می دهد .بر این اساس در تبیین نتایج به دست آمده
می توان از نقش برجسته سرمایه فرهنگی در احساس احترام و نفوذ، برخورداری از در آمد و ثروت و احساس
ارزشمندی و احترام و در یک کلمه در احساس منزلت اجتماعی سخن گفت.
نتایج تحقیق ادهم و شفیع زاده ( 1392 ) با عنوان بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر منزلت
اجتماعی معلمان که نشان داد مهمترین عوامل تأثیرگذار بر منزلت اجتماعی معلمان شامل اصلاح نگرش
جامعه به مصرف کننده بودن آموزش و پرورش، ارج نهادن به ارزشهای حرفه معلمی در جامعه و قدردانی
مادی و معنوی از معلمان، فراهم کردن زمینه مشارکت معلمان در فعالیت های اجتماعی- فرهنگی جامعه و
اولویت دادن به تعلیم و تربیت در کنار موضوعات مهم و کلان کشوری بوده است، با نتایج تحقیق حاضر در
یک راستا می باشد. نتایج تحقیق راد و همکارانش( 1390 ) با عنوان بررسی رابطة سرمایة فرهنگی با هوش
فرهنگی مدیران دبیرستانهای تبریز که نشان داد هوش فرهنگی با متغیرهای سرمایه فرهنگی، دانش
فرهنگی، مراقبت های فرهنگی، مهارت های فرهنگی، تحصیلات، مشارکت فرهنگی و ارتباطات فرهنگی
رابطه مثبت و معناداری دارد. همچنین در تبیین هوش فرهنگی با استفاده از متغیرهای سرمایه فرهنگی،
دانش فرهنگی، مراقبتهای فرهنگی، مهارتهای فرهنگی، تحصیلات، مشارکت فرهنگی و ارتباطات فرهنگی با
استفاده از آزمون رگرسیون چندگانه مشخص گردید حدود 39 درصد از واریانس متغیر وابسته توسط متغیرهای
مشارکت فرهنگی، سرمایه فرهنگی، مراقبت های فرهنگی و تحصیلات تبیین می شوند، با نتایج تحقیق
حاضر در یک راستا می باشد. نتایج تحقیق آرام و قائم پور( 1390 ) با عنوان سنجش منزلت اجتماعی معلمان
در بین دانش آموزان که نشان داد منزلت اجتماعی معلمان در بین دانش آموزان بیش از سطح متوسط می
باشد و بین مهارتهای حرفه ای معلمان و ویژگی-های فردی معلمان اعم از صفات جسمی و ویژگیهای
رفتاری معلمان با منزلت اجتماعی معلمان رابطه وجود دارد با نتایج تحقیق حاضر همسو می باشد. نتایج
تحقیق سرمد و همکارانش( 1388 ) با عنوان بررسی منزلت اجتماعی معلمان از دیدگاه دانش آموزان دوره های
راهنمایی تحصیلی و متوسطه با هدف شناخت منزلت اجتماعی معلمان دوره های راهنمایی تحصیلی و
متوسطه شهر پاکدشت از دیدگاه دانش آموزان دوره راهنمایی و متوسطه که نشان داد بین دیدگاه دانش
آموزان پسر و دختر دوره راهنمایی تحصیلی پیرامون تأثیر ارزش گذاری جامعه به شغل معلمی بر منزلت
158 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
اجتماعی معلمان تفاوت معنادار وجود دارد همچنین بین دیدگاه دانش آموزان دوره های راهنمایی تحصیلی و
متوسطه در مورد تأثیر شرایط مادی بر منزلت اجتماعی معلمان تفاوت معنادار وجود دارد و بین دیدگاه دانش
آموزان پسر و دختر دوره های راهنمایی تحصیلی و متوسطه درباره تأثیر افزایش معلومات معلمان بر منزلت
اجتماعی آنان تفاوت معنادار وجود دارد و در نهایت ویژگی های فردی و نهادی بر افزایش منزلت اجتماعی
معلمان موثر است که با نتایج تحقیق حاضر همسو می باشد.
جدول 17 : جمع بندی نتایج آزمون فرضیه های تحقیق
شماره
عنوان
پیرسون
آزمون رگرسیون r آزمون
سطح معنی داری
ضریب همبستگی
سطح معنی داری
(RR2R) ضریب تشخیص
1
بین سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر
0
تائید /258 0
/000
0/508 0
/ بناب با ادراک منزلت اجتماعی آنان رابطه وجود دارد
00
2
بین بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه
فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم
متوسطه شهر بناب رابطه وجود دارد
0/102 0
/000
تائید
0/319 0
/00
3
بین بعد عینیت یافته سرمایه فرهنگی با ادراک
منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب
رابطه وجود دارد
0/044 0
/587
-
-
رد
4
بین بعد نهادی یا ضابطه ای سرمایه فرهنگی با
ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه
شهر بناب رابطه وجود دارد
0/284 0
/000
تائید
0/533 0
/00
با توجه به اینکه نتایج تحقیق نشان می دهد سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب و ابعاد
آن(تجسم یافته، سرمایه بدنی و فردیو نهادی) با ادراک منزلت اجتماعی آنان رابطه معناداری وجود داشته و بر
آن موثر است و از آنجاییکه هر چه سرمایه فرهنگی دبیران ارتقا یابد باعث خواهد شد که منزلت اجتماعی
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 159
آنان افزایش یابد. لذا برای ارتقای سرمایه فرهنگی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب و ابعاد آن(تجسم
یافته (سرمایه بدنی و فردی) و نهادی) در جهت افزایش منزلت اجتماعی آنان پیشنهادهای زیر ارائه می گردد:
بعد تجسم یافته(سرمایه بدنی و فردی):
با توجه به اینکه نتایج تحقیق نشان می دهد بعد تجسم یافته (سرمایه بدنی و فردی) سرمایه فرهنگی با
ادراک منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه معناداری داشته و بر آن موثر است برای
افزایش تأثیرگذاری این متغیر بر ارتقای منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب پیشنهادهای زیر
ارائه می گردد:
1-1 .توسعه آموزشهای ضمن خدمت در زمینة آموزش روشهای فعال تدریس برای معلمان
2-1 . تفویض اختیار از سوی مدیران به کارکنان جهت احساس توانمندی بیشتر در دبیران و احساس
مسؤولیت پذیری بیشتر
3-1 .استفاده از سبک مدیریت کلاسی مشارکتی به وسیلة معلمان در جهت بالا بردن توانایی انتقال
مفاهیم به دانش آموزان
4-1 . به اشتراک گذاری مهارتها و تجربه های کاری مدیران در جهت ایجاد نگرش مثبت و افزایش
آگاهی در نحوه برخورد با مسائل و هدایت دیگران
5-1 .توسعه مهارت پاسخگویی دبیران نسبت به نیازهای فراگیران از طریق بکارگیری دبیران با تجربه در
کنار مدیران کم تجربه و یادگیری و انتقال تجربیات و مهارتها و روشهای علمی در بین دبیران
بعد نهادی یا ضابطه ای:
با توجه به اینکه نتایج تحقیق نشان می دهد بعد نهادی یا ضابطه ای سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت
اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب رابطه معناداری داشت ه و ب ر آ ن موث ر است برای افزایش
تأثیرگذاری این متغیر بر ارتقای منزلت اجتماعی دبیران دوره دوم متوسطه شهر بناب پیشنهادهای زیر ارائه
می گردد:
1-1 . ایجاد فرصت های تحصیلی در طول مسیر شغلی برای دبیران
2-1 .بکارگیری متناسب کارکنان در پستهای سازمانی مناسب با توجه به مدرک تحصیلی و تجربه کاری
3-2 . در اولویت قرار دادن جذب و استخدام افراد مستعد و دارای مدرک تحصیلی معتبر در جهت بالا
بردن توانایی پاسخگویی دبیران و افزایش منزلت اجتماعی
4-2 . جابجایی شغلی مناسب دبیران در جهت افزایش تجربه تدریس و ایجاد تناسب و سازگاری بین
دبیران و شغل مورد تصدی
160 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
5-2 .ایجاد فرصت ارتقای شغلی برای دبیران از طریق اهمیت به شایستگی های تحصیلی و مهارتی
دبیران و ارتقا بر اساس شایستگی و مهارت.

Agilarofaei, Maria. (2000), Teacher's Job Stress, Prevalence, Resource, and Outcomes of Job Stress among Primary and Secondary Teachers, Quarterly Journal of Psychological Research, Vol. 6, No. 1 & 2
Aflaki-Fard, Hussein. (2001), A Survey on Social Status of a Teacher in the Islamic Education System from Idea to Reality, Master's Degree, Shiraz University, Faculty of Educational Sciences.
Hajikhatian, Mansour, Azin, Ahmad and Esmaeili, Reza. (1395), Analysis and Relationship between the Dimensions of Cultural Capital and the National Identity of Youth (Case Study: Young People aged 81 to 92 in Kermanshah), Journal of Social Sciences University Islamic Azad University of Shoushtar, Year 10, Number 2: 166-139
Rad, Firooz, Amin Mozaffari, Farooq and Salmanzadeh Mazloumi, Fattah. (2011), Investigating the Relationship between Cultural Capital and Cultural Intelligence of Tabriz High School Administrators, Sociology Studies, Fourth Year, Thirteenth, Pages113-111
Rafi Pour, Faramarz. (1999). Community anatomy. Tehran: Public Joint Stock Company.
Sarmad, Gholamali, Karimzadeh, Samoodo Koolivand, Masoumeh. (2011). Study of Social Status of Teachers from the Perspective of Students in Secondary and Secondary Schools. Social Research, No. 4, 95-79
Sam Aram, Ezatollah and Ghaempour, Mohammad Ali. (2011), Social status assessment of teachers among students, Iranian Social Development Studies, Third Year, No. 4, pp. 87-77
Fazeli, Mohammad. (2007), Music Consciousness, Tehran, Research Center for Communication Culture and Arts.
مطالعه رابطه بین سرمایه فرهنگی با ادراک منزلت اجتماعی دبیران مرد و زن 161
Kildi, Alireza and Asgari, Gita. (2003), Survey of Job Satisfaction of Primary Teachers of Education in Tehran, Journal of Psychology and Educational Sciences, Year 3rd, No. 1
Kazemipour, Shahla. (2004), People's Attitudes about the Dignity of Jobs in Iran and their Relationship with Socioeconomic Characteristics of Individuals, Tehran: Social Security and Employment Institute.
Mahmoudi-Moghdamam, Yousef, Jafari, Mohammad and Nasri Samatosh, Reza. (1394), The Effect of Lifestyle on Social Status of Paywar Staff, Encyclopedia of Social Security, seventh year, No. 2, pp. 160-143
Mojdefar, Saeed and Zohani, Ghorbanali. (2005), Investigating the degree of teachers' job dissatisfaction and its social factors (Case study of Neyshabour teachers), Journal of Sociology of Iran, Volume 6, Number 1
Navid Adham, Mehdi and Shafiezadeh, Hamid (1393), The Study of Socioeconomic and Social Factors Affecting the Social Status of Teachers, Strategic Quarterly, Year 23, No. 73, pp. 194-175
Yaghoubi, Reza. (1394). Social factors affecting the amount of social capital and cultural capital of students, research project of Azad University Islamic Azad University of Miandoab.
Blasko‚ Z. (2003). Reproduction or cultural mobility. Review of Sociology,
9, 5-26.
Bourdieu p. (1986) Liitusion biographique" in Actes de La Recherche en
Sciences cociales, No 62-63.
Dinham,S., & Scott, C. (2000), Teachers’ Work and the Growing Influence of Social Expectations and Pressures. Paper presented at the Annual Meeting of the American Educational Research Association, New Orleans, LA, 2428- April 1998, Available from: www.eric.edu.org
Harker, R, Mahar, c. (1990) An introduction to the work of pierre
Bourdieu: The practice of theory. Houndmills, Basingstoke, Hampshire:
Macmillan.
Heller,C.S. (1969). A Reader in Comparative Social Stratification .Structural
162 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
Lin,J.F. (2005), The Work Satisfaction of Senior Primary School Teachers in Taipei, Unpublished Master’s Thesis, Taipei, Taiwan, Graduate Institution of Basic Education, National Taipei Teachers’ College.
Ramanathan, R. (2007), Teacher Organizations Perspective on the Status of Teacher. In Partnerships in Teacher Development for a New Asia, (213-227). Bangkok: UNESCO Principal office for Asia and the pacific.
Treiman, D.J. (2004), Occupational Prestige in Comparative Perspective, New York: Academic Press.
Vernon .M.O. (2001), The Status of Teachers in Germany and Ireland,
Comparative Education Review, vol 27, no 3, pp341-50.