رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در لیگ برتر فوتسال

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

مربی گروه علوم تربیتی دانشگاه پیام نور

چکیده

سلامت معنوی هسته مرکزی سلامت در انسان بوده و تاثیر آن بر ابعاد مختلف زندگی همواره مورد بررسی
قرار گرفته است. تحقیق حاضر در پی بررسی رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان ورزشکار حاضر در لی گ
1395 می باشد. این پژوهش با روش پیمایشی مقطعی و با استفاده از پرسش نامه ها ی - برتر فوتسال سال 96
و شادکامی آکسفورد انجام شده است. جامعه آماری مورد مطالعه (swbs) سلامت معنوی پولوتزین و الیسون
144 نفر)می باشدکه با استفاده از نمون ه ) 96/ این پژوهش همه بانوان شاغل در لیگ برتر فوتسال در فصل 95
گیری تصادفی ساده بدون جایگذاری روش نمونه گیری کوکران و با خطای 5 درصد تعد ا د 88 پرسش نامه
توزیع گردید. از این تعداد 63 نفر حاضر به پاسخگویی و همکاری با محققان شدند و بقیه به عنوان داده های
گمشده در نظر گرفته شد که با ابزارهای داده کاوی پیش پردازش لازم مانند حذف نمونه ها یا برآورد آنها
(جایگذاری میانگین دیگر جواب ها به جای آنها) صورت گرفت. برا ی تجزیه وتحلی ل دادها از نرم افرز ا
و روشهای آماری توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و تحلیلی ( آزمون کای اسکور و ضری ب SPSS
همبستگی پیرسون) استفاده گردید. نتایج آزمون کای اسکور نشان می دهد که بین سلامت معنوی و شادکامی
و همچنین ابعاد سلامت معنوی(سلامت مذهبی و سلامت وجودی) با شادکامی رابطه معناداری وجود دارد.
همچنین وجود ضریب همبستگی پیرسون بین متغیرها نشان از وجود همبستگی مستقیم و مثبت بین
به طور کل ی نتایج پژوهش حاضر اح کی از آن است ک ه .(P≤0/ متغیرهای مورد بحث موجود دارد ( 01
سلامت معنوی با شادکامی و ایجاد نشاط بین بانوان ورزشکار رابطه مستقیم دارد. بنابراین می توا ن با برنامه
ریزی برای ارتقای سلامت معنوی بانوان ورزشکار، شادکامی آنان را نیز افزایش داد.

تازه های تحقیق

---

کلیدواژه‌ها


بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی
1
P سلامت عبارتست از برخورداری از آسایش کامل جسمی،
روانی و اجتماعی و نه فقط نداشتن بیماری و نقص عضو (سازمان بهداشت جهانی، 2016 ). در طول دهه
ها سلامتی بر اساس ابعاد خاص سلامت جسمی، سلامت روانی و سلامت اجتماعی تحلیل شده
بود(اتارد، 2014 ). اما بایستی توجه نمود که سلامتی یک مسأله چند بعدی است و امروزه متخصصان امر
در این زمینه علاوه بر بعد جسمی، روانی و اجتماعی، جنبه معنوی را هم در نظر می گیرند. سلامت
3PF معنوی
2
P یکی از ابعاد مهم سلامت انسان است که ارتباط یکپارچه و درونی بین نیروهای داخلی فراهم
می آورد(وندر، 2006 ). سلامت معنوی دربرگیرنده دو بعد سلامت مذهبی و سلامت وجودی است.
سلامت مذهبی منعکس کننده ارتباط با خدا یا یک قدرت بی نهایت و سلامت وجودی مطرح کننده
ارتباط ما با دیگران، محیط و ارتباط درونی ما است. سلامت وجودی به تلاش برای درک معنا و هدف
.( در زندگی اطلاق می گردد(الله بخشیان، 1389
از طرفی، یکی از عوامل مهم و در ارتباط با سلامت، شادمانی است. که به دلیل تأثیر عمده ای که بر
زندگی افراد دارد، همواره ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. نشاط و شادی از نیازهای اولیه
فطری و ضروری انسان به شمار می رود و می توان آن را از مهم ترین عوامل سلامت خانواده و جامعه
انگاشت. روح امید و تلاش و پیشرفت در پرتو یک زندگی شاد و بانشاط است(فرهزاد، 1393 ). با وجود
این، شادکامی نشانة فقدان افسردگی افراد نیست، بلکه نشان دهنده وجود شماری از حالتهای شناختی و
4PF هیجانی مثبت است(استفن، 2004 ). مایرز
۳
P 2002 ) معتقد است که افراد شاد، احساس امنیت بیشتری )
می کنند، آسانتر تصمیم می گیرند، روحیه مشارکتی بیشتری دارند و نسبت به کسانی که با آنها زندگی
5PF میکنند، بیشتر احساس رضایت میکنند(مایرز، 2003 ). کارل
٤
P 2006 ) معتقد است افراد شاد، معمولا )
مهارتهای خود را بهتر ارزیابی کرده و رویدادهای مثبت را بیشتر از رویدادهای منفی، یادآوری نموده و در
برنامه های زندگی، تصمیم گیری بهتری دارند(کارل، 2006 ). ارتباط بین سلامت معنوی و شادکامی و
تأثیر هر یک بر زندگی انسان، همواره یکی از موضوعات مهمی است، که توجه زیادی به آن نشده است.
در این پژوهش، هدف بررسی رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان ورزشکار می باشد. این موضوع
در میان بانوان ورزشکار حائز اهمیت بیشتری است. زیرا زنان ورزشکار اولاً به عنوان الگو برای سایر زنان
جامعه مورد انتخاب قرارمی گیرند، ثانیا به عنوان نماد زن مسلمان در مسابقات بین المللی حضور می یابند.
6PF همچنین بر اساس مدل شلدون و لیمبومیرسکی
5
P 2004 ) درباره عوامل تعیین کننده شادی به سه عامل )
1. World Health Organization
2. Spiritual health
3. Myers
4. Carel
5. Sheldon & Lyumbomirsky
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 87
نقطه شروع ثابت ( آمادگی های ژنتیکی)، شرایط (وضعیت اقتصادی_ اجتماعی) و کنش های عمدی
اشاره دارد. که عوامل اول و دوم به ترتیب ثابت و نسبتا ایستا و کنش های عمدی عامل متغیر مدل
هستند. کنش های عمدی اشاره به فرآیندهای تلاش مدار و مقصودنگر زندگی فرد دارد که شامل
جنبه های شناختی (نظیر داشتن نگرشهای مثبت و کمال گرا)، رفتاری(مثل ابراز علاقه به دیگران یا
ورزش کردن) و خواست های ارادی(نظیر تعیین و دنبال کردن اهداف شخصی معنادار) هستند. بنابراین
کنش های عمدی از بیشترین سطح تغییر و کنترل پذیری برخوردار بوده و تحقیقات انجام شده در زمینه
راهکارهای مداخله ای برای افزایش شادی و پرورش خوشبختی حول این عامل انجام شده است(شلدون،
7PF لیمبومیرسکی، 2004 ). از دیگر سو گالاهو
1
P 2006 ) معتقد است فعالیت های ورزشی شاید بتواند از راههای )
متفاوت به احساس مثبت فرد از خود و خودپنداره بهتر در فرد کمک کند. چنین احساسی می تواند زمینه و
بستر پدید آمدن تغییر و تحول بسیاری از صفات روانی - اجتماعی فرد شود. این احساس خوب و مثبت
در دنیای پر فشار امروزی ضروری است و احتمالا در روش زندگی افراد تاثیر خواهد گذاشت
(گالاهو، 2006 ). بنابراین می توان از طریق ورزش و فعالیت های گروهی بسیاری از مفاهیم اخلاقی و
ارزشی مانند حس همدلی، روحیه پهلوانی و جوانمردی، رعایت اصول و اخلاق مداری، پایبندی به اصول
و ارزش ها، احترام به قراردادهای اجتماعی را آموزش داد. از آنجا که در کشوراسلامی ایران، رشد
سجایای اخلاقی و رعایت موازین آن مورد تاکید مسؤولان بوده و از اهمیت ویژه ای برخوردار است،
بررسی سلامت معنوی و همچنین ارتباط آن با شادی در میان بانوان ورزشکار از مهم ترین مسائل و
دغدغهها می باشد.
مبانی نظری
8PF به اعتقاد فرانکل
2
سه عامل جوهر وجود انسان را تشکیل می دهد: معنویت، آزادی و مسؤ ولیت. از نظر ،P
فرانکل، سلامت روان مستلزم تجربة شخصی این سه عامل است. به باور او، در معنای انسان سالم
معنویت مستتر است. وی معتقد است در سایة همین سلامت معنوی است که فرد به کمال می رسد و
فراتر از ابعاد عینی و مادی زندگی می کند(فرانکل، 1993 ). همچنین بر اساس نظریه مارگارت ویلز
2007 ) افزون بر خود روانی و خود بدنی، خود معنوی نیز وجود دارد که در مرکز قرار دارد. ویلز معنویت )
را یک عامل فع ال می داند که موجب ارتقای سلامتی است . و در مرکزیت سازه سلامت قرار
.( دارد(ویلز، 2007
سیمپسون و لوانگر ( 1987 ) ب ا یک مرور مطالعاتی گسترده ابعاد سلامتی را توصیف کردند. آنها
سلامت روانی را سلامت روان شناسانه نامیدند که شامل عواطف و منبعی برای قابلیت های عقلانی و
درک ذهنی است. آنان بعد سلامت روحی یا سلامت معنوی را سلامت شخصی می نامند و آن را با
1.Gallahue
2.Frankl
88 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
مفهوم تعالی نفس مرتبط می دانند که منعکس کننده سیستم ارزشی فرد است و ممکن است مربوط به
عقیده ای در مورد پدیده ای ماورایی یا طبیعی باشد و یا قانون عملی و منبع مذهبی (صفاری و
شجاعی زاده، 1387 ). همچنین سلامت معنوی در نگرش دینی با سلامت معنوی در نگرش غیردینی
متفاوت است در نگاه مادی و اومانیستی یک نگاه حداقلی به سلامت معنوی وجود دارد و تنها به عنوان
یک ابزار در اختیار درمان جسمی بیماران قرار می گیرد. ولی در نگاه دینی، علاوه بر آنچه در نگاه
غیردینی مطرح میباشد، برای سلامت معنوی جایگاه وسیع تر و گسترده تری را قایل
9PF است(ابواقاسمی، 1391 ).هنگلمن
1
P سلامت معنوی را به عنوان حسی از ارتباط داشتن، هماهنگی بین خود،
دیگران، طبیعت و وجود متعالی از طریق فرآیندی پویا، منسجم و دست یافتنی می دانند که منجر به
.( شناخت از هدف نهایی و معنای زندگی می شود(هنگلمن و دیگران، 1985
سلامت معنوی مفهوم چند بعدی و مراتب گوناگون دارد که در صورت فراهم بودن پیشایندهای
وضعیت بودن، مراتب داشتن، وجود ساحتهای بینش، گرایش، توانایی و ظرفیت های فرد در حضور
ویژگیهای رو به تعالی بودن، حصول در سایه هماهنگی همه امکانات درونی، فراهم شدن امکان
انتخاب در رفتارهای اختیاری درونی و بیرونی و ارتباط با ساحتهای چهارگانه الهی، فردی، اجتماعی و
طبیعی به هدف غایی و پیامد خود که قرب الهی یا تقرب به خدای متعال است، نائل خواهد شد(حاجی
علیانی، 1393 ). سلامت معنوی هسته مرکزی سلامتی در انسان بوده و ایجاد و پیشرفت احساس سلامت
معنوی، می تواند یکی از راههای مناسب سازگاری با بیماری باشد (رز، 2016 ). سلامت معنوی با اصطلاح
حالتی از بودن، واکنش احساسات مثبت، رفتارها و شناخت ارتباط با خود، دیگران، یک نیروی ماورایی و
فطرت تعریف می شود که فرد متمایل به احساس هویت، کمال، رضایتمندی، لذت، خرسندی، زیبایی،
عشق، احترام، نگرش مثبت، آرامش، توازن درونی، هدف و جهت زندگی می شود (گومز، 2003 ). سلامت
معنوی فرآیندی مبهم و پیچیده ای از تکامل انسان بوده که رابطه هماهنگ بین نیروهای درونی فرد را
فراهم می کند. سلامت معنوی با ویژگیهای ثبات در زندگی، صلح، ارتباط نزدیک با خدا، خود، جامعه و
محیط که انسجام و تمامیت فرد را تعیین می کنند، مشخص میشود(واحدیان، 2013 ). همچنین شادمانی،
از جمله موضوعاتی است که از دیرباز اندیشمندانی نظیر ارسطو، زنون و اپیکور به آن پرداخته اند. ارسطو،
دست کم به سه نوع شادمانی معتقد است. در پایین ترین سطح، عقیدة مردم عادی است که شادمانی را
معادل موفقیت و کامیابی می دانند و در سطح بالاتر آن، شادمانی مورد نظر ارسطو یا شادمانی ناشی از
.( معنویت قرار می گیرد(آیزنک، 1990
01PF طبق نظریه آرجیل
2
P و همکاران، شادکامی از دو جزء عاطفی و شناختی تشکیل شده است. شادکامی
متضاد افسردگی نمی باشد اما شرط عدم افسردگی را برای شادکامی لازم می دانند. آنان بر این باورند
1. Hungelman
2. Argyle
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 89
که اگر از مردم سؤال شود که منظور از شادکامی چیست؟ دو نوع پاسخ را مطرح می کنند: الف) ممکن
است حالات هیجانی مثبت مانند لذت بردن را عنوان کنند. ب) ممکن است به طور کلی آن را راضی
1PF بودن از زندگی یا رضایت از بیشتر جنبه های زندگی بدانند. طبق نظریه داینر
1
P و همکاران، شادکامی
ارزشیابی هایی است که افراد از خود و زندگیشان به عمل می آورند. این ارزشیابی ها می تواند جنبه
شناختی داشته باشد مانند قضاوت هایی که در مورد خشنودی او از زندگی صورت می گیرد و یا جنبه
عاطفی که شامل خلق و هیجاناتی است که در واکنش به رویدادهای زندگی ظاهر می شود(دینر و
F همکاران؛ 1999 ). طرفداران نظریه نقطه تنظیم شادکامی12
2 معتقدند که شادکامی تاحد زیادی توسط یک
آمادگی ذاتی برای اینکه از زندگی لذت ببریم یا نه، مشخص می شود( وین هوون ، 2006 ). در نظریه
عاطفی شادکامی، شادکامی محاسبه نمی شود بلکه به اکتشافی بودن آن اشاره می گردد. شادکامی بازتابی
F از این واقعیت است که ما به طور کلی چگونه احساس خوبی داریم. همچنین شادی از دیدگاه سلیگمن13
، 3
در سه بعد گذشته (در قالب رضایت و بهزیستی)، حال (در قالب جاری بودن، خوشی، لذت بردن و
شادمان بودن) و آینده (در قالب شناخت های سازنده، امید، خوش بینی و ایمان) خلاصه می شود. سلیگمن
2005 )، هیجانات مثبت ر ا به سه طبقه تقسیم می کند. اگر هیجانات مثبت همراه با زمان آینده بیایند در )
برگیرندة خوش بینی، امید، اطمینان، وفا، سلامتی و داشتن دورنمای خوب است. اگر ب ا زمان گذشته
بیایند شامل رضایتمندی، خشنودی، کمال سرافرازی و آرامش اند که هیجانهای مثبت اصلی هستند
اما ، اگ ر ب ا زما ن حا ل همراه شوند ، ب ه د و حال ت لذت های زودگذر و خشنودی بادوام پدید
F می آیند(سلیگمن، 2005 ). کیمبل و ویلی 14 ز
2006 ) عقیده دارند که شادکامی مانند سلامتی یا سرگرمی یک )4
ویژگی خوب با درجه بالاست( کیمبل و ویلیز، 2006 ). برخی از نطریه پردازان رسیدن به شادکامی را از
طریق توجه به ارزش ها و اهداف معنوی، نیازهای اساسی، معنادار بودن زندگی و عشق به خدا امکان
F پذیر می دانند(مالتبی، لوییز، 2000 ). از نظر رایس15
5 شادکامی مبتنی بر ارزش، حاکی از معنادار بودن زندگی
است و و یکی از مهم ترین و مؤثرترین راهها ارضای امیال، روی آوردن به معنویت می باشد که می تواند
میل به احترام و افتخار را برآورده کند. این راه مبتنی بر ارزش ها، به سمت شادکامی های بزرگتر و مهم
.( تر منتهی می شود(رایس، 2001
1 . Diener
2 . Happiness set point theory
3 . Seligman's Happiness Theory
4 . Kimball & Willis
5 . Reiss
90 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
پیشینه تجربی
16PF پژوهش هایی پیرامون سلامت معنوی و شادی صورت گرفته است از جمله فرانسیس
۱
P و همکاران با
هدف بررسی رابطه بین نگرش دینی و شادکامی در نوجوانان، به کمک مقیاس شادکامی آکسفورد
گزارش داده اند که، بین شادکامی و نگرش دینی رابطه ضعی ، ف اما معناداری وجود داشته است
17PF (فرانسیس، 2000 ). درمطا لعه ای دیگر بیرد
۲
P و همکاران چهار عامل شادکامی و رابطه آن را با تعهد دینی
.( مورد بررسی قراردادند. آنان دریافتند که تعهد دینی، پیش بینی کننده شادکامی است (بیرد، 2000
18PF مطالعات لوئیس
۳
P 19PF 2001 )، مالتبی )
٤
02PF و همکاران ( 1999 )، کارنزارو P
٥
و همکاران ( 1995 ) نشان دهنده رابطه P
مثبت معنادار بین شادکامی و خوشبختی با نگرش و باورهای دینی است. همچنین علی محمدی و جان
بزرگی به بررسی رابطه بین شادکامی با جهت گیری مذهبی و شادکامی روانشناختی و افسردگی
پرداختند و به این نتیجه رسیدند که بین شادکامی دینی و شادکامی روان شناختی رابطه معنادار مثبت و
( بین شادکامی دینی و افسردگی یک همبستگی منفی وجود دارد(علیمحمدی، 1387 ). مظفری نیا ( 1393
معتقد است که در صورت برنامه ریزی پیرامون ابعاد شناخت معنوی و عواطف دانشجویان، می توان میزان
شادکامی در این گروه از جوانان جامعه را افزایش داد و امیدوارتر بود که این شادکامی دوام و پایداری
بیشتری داشته باشد . عبادی و همکاران در تحقیقی دریافتند که سلامت معنوی با شادکامی در
.( دانشجویان پرستاری رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد ( عبادی، 1395
به طور کلی مرور نتایج تحقیقات گذشته نشان داده است که تاکنون تحقیقی در زمینه بررسی رابطه
سلامت معنوی با شادکامی در زنان ورزشکار صورت نگرفته است.
فرضیه ها
- بین سلامت مذهبی و شادکامی در زنان ورزشکار حاضر در لیگ برتر فوتسال رابطه وجود دارد.
- بین سلامت وجودی و شادکامی در زنان ورزشکار حاضر در لیگ برتر فوتسال رابطه وجود دارد.
- بین سلامت معنوی با شادکامی در زنان ورزشکار حاضر در لیگ برتر فوتسال رابطه وجود دارد.
ابزار و روش
این پژوهش با روش پیمایشی مقطعی و با استفاده از ابزار پرسشنامه انجام می گردد. جامعه آماری
1395 می باشد. که لیگ - مورد مطالعه این پژوهش همه بانوان شاغل در لیگ برتر فوتسال در فصل 96
حاضر شامل 12 تیم و هر تیم شامل 12 بازیکن می باشد. لذا جامعه آماری تحقیق حاضر 144 نفر
1 . Francis
2 . Byrd
3 . Lewis
4 . Maltby
5 . Cartanzaro
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 91
می باشد. که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده بدون جایگذاری به روش نمونه گیری کوکران
و با خطای 5 درصد تعداد 88 پرسشنامه توزیع گردید که از این تعداد 63 نفر حاضر به پاسخگویی و
همکاری با محققان شدند و بقیه به عنوان داده های گمشده در نظر گرفته شد که با ابزارهای داده کاوی
پیش پردازش لازم مانند حذف نمونه ها یا برآورد آنها (جایگذاری میانگین دیگر جواب ها به جای آنها)
صورت گرفت.
ابزار تحقیق، اعتبار و پایایی
به منظور گردآوری اطلاعات لازم از پرسشنامه های اطلاعات فردی، سلامت معنوی و شادکامی به
شرح ذیل استفاده گردید:
12PF -1 پرسشنامه سلامت معنوی پولوتزین و الیسون
1
P پرسشنامه 20 سؤالی سلامت معنوی :(swbs)
که 10 سؤال آن سلامت مذهبی و 10 سؤال دیگر سلامت وجودی فرد (swbs) پولوتزین و الیسون
120 می باشد. پاسخ - را میسنجد. نمره سلامت معنوی جمع این دو زیر گروه است که دامنه آن بین 20
این سؤالات به صورت لیکرت 6 گزینه ای از کاملا مخالفم تا کاملا موافقم دسته بندی شده است. در
100 ) تقسیم بندی - 41 ) و بالا( 120 - 20 )، متوسط( 99 - پایان سلامت معنوی افراد به سه دسته پایین( 40
می شود. عبارت های با شماره فرد سلامت مذهبی و عبارت های با شماره زوج سلامت وجودی را
0، و همچنین در / میسنجند. این پرسشنامه توسط رضایی و همکاران در سال 1387 با ضریب آلفای 82
0 در ایران روا و پایا شده است(رضایی، 1387 و / پژوهش الله بخشیان در سال 1389 با ضریب آلفای 99
.( الله بخشیان، 1389
2PF -2 مقیاس شادکامی آکسفورد
2
P برای تعیین میزان شادکامی، از مقیاس شادکامی آکسفورد : (OHI)
استفاده می گردد. این پرسشنامه در سال 1989 توسط آرجیل و لو( 1990 ) تهیه شده و شامل 29 سوال
می باشد. هر یک از سوال های این آزمون 4 گزینه دارد که از 0 تا 3 نمره به آنها اختصاص می یابد.
بنابراین حداکثر نمره آزمون 87 است. مطابق نظر آرجیل حیطه های این پرسشنامه در پنج دسته قابل
تفکیک می باشند: رضایت از زندگی، حرمت خود، بهزیستی فاعلی، رضایت خاطر، خلق مثبت. این
0 در ایران / 0، و همچنین در پژوهش جوکار با ضریب 90 / پرسشنامه توسط نوربالا با ضریب آلفای 79
روا و پایا شده است(نوربالا، 1387 وجوکار، 1386 ). همچنین هادی نژاد و زارعی پایایی پرسشنامه را از
0 گزارش کرده اند(هادی / 0 و آلفای کرونباخ را 84 / طریق باز آزمایی، با فاصله زمانی چهار هفته 87
و روش های آماری توصیفی (میانگین و SPSS نژاد، 1389 ). برای تجزیه وتحلیل دادها از نرم افزار
انحراف معیار) و تحلیلی(آزمون کای اسکور و ضریب همبستگی پیرسون) استفاده گردید. ابتدا آزمون کای
اسکور برای تشخیص وجود رابطه معنادار بین سلامت معنوی و شادکامی و همچنین ابعاد سلامت
1 . Pulotsin and Ellison Spiritual Well-being
2 . Oxford Happiness Inventory
92 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
معنوی(سلام ت مذهب ی و سلام ت وجودی ) ب ا شادکام ی استفاد ه شد . همچنی ن جه ت بررسی وجود
همبستگی مستقیم و مثبت بین متغیرهای مورد بحث از ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید.
تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها
سلامت معنوی
تعریف مفهومی
سلامت معنوی حالتی از بودن، احساس های مثبت، شناخت ارتباط فرد با خود، دیگران و یک نیروی
ماورایی و نیز فطرت است. که در صورت دارا بودن آن - سلامت معنوی - فرد احساس هویت، کمال،
رضایتمندی، عشق، احترام، نگرش مثبت، آرامش، توازن درونی می کند و زندگی اش هدفمند می شود
.( (گومز و فیشر، 2003
تعریف عملیاتی
در تلاش برای تدوین ابزاری معتبر و پایا در مورد سلامت معنوی، ابتدا مطالعاتی جهت مشخص
کردن منظور مردم از کلمه معنویت انجام شد. جهت مشخص شدن درک مردم از احساس خودشان در
مورد سلامت معنوی، از جمعیت عمومی خواسته شد تا سلامت معنوی خود را با اصطلاحات خودشان
توصیف کنند. مقالات مربوط به موضوع نیز مطالعه شد. از این دو منبع، روشن شد که مردم در مورد
احساس خود در باره سلامت معنوی دو گونه نظر میدهند، برخی افراد، مشخصا از زبان مذهبی برای
صحبت در مورد آن استفاده می کنند و دیگران درمورد احساس خود درباره سلامت معنوی به زبان
غیرمذهبی سخن میگویند. مشاهده گردید که بعضی اوقات این دو روش صحبت درباره موضوع،
همپوشانی دارد، به همین خاطر، عمدا تلاش شد تا ابزاری برای سلامت معنوی تدوین شود که دو خرده
مقیاس را شامل شود: یک خرده مقیاس برای اندازه گیری سلامت مذهبی و یک خرده
مقیاس برای اندازه گیری سلامت وجودی (فلسفه وجود انسان).. به هنگام ساخت مقیاس
سلامت معنوی به این موضوع نیز توجه شد که ابزار مورد نظر می بایست به اندازه
کافی عمومی باشد تا قابل استفاده برای مردم با عقاید مذهبی و معنوی متفاوت
باشد(امیدواری، 1387 ). بدین منظور در تحقیق حاضر از پرسشنامه 20 سؤالی سلامت معنوی
که 10 سؤال آن سلامت مذهبی و 10 سؤال دیگر سلامت وجودی فرد (swbs) پولوتزین و الیسون
را می سنجد، استفاده گردید.
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 93
شادکامی
تعریف مفهومی
شادکامی عبارت است از مقدار ارزش مثبتی که یک فرد برای خود قائل است. این سازه دو جنبه دارد:
یکی عوامل عاطفی که نمایانگر تجربة هیجانی شادی، سرخوشی، خشنودی و سایر هیجان های مثبت
هستند و دیگری، ارزیابی شناختی رضایت از قلمروهای مختلف زندگی که بیانگر شادکامی و بهزیستی
( روانی است(وین، هوون، 2005
تعریف عملیاتی
23PF آرجیل و کروسلند
1
P 1987 ) به منظور ارائه یک تعریف عملیاتی از شادکامی آن را دارای سه بخش )
مهم دانسته اند: فراوانی و درجه عاطفه مثبت یا احساس خوشی، میانگین سطح رضایت در طول یک
دوره، و نداشتن احساس منفی، افسردگی و اضطراب. این تعریف در پرسش نامه آکسفورد مبنای اندازه
گیری شادکامی قرار گرفته است. مطابق نظر آرجیل حیطه های این پرسشنامه در پنج دسته قابل
تفکیک می باشند: رضایت از زندگی، حرمت خود، بهزیستی فاعلی، رضایت خاطر، خلق مثبت.
یافته ها
در جدول 1 میانگین و انحراف معیار زیر مقیاسهای سلامت معنوی بانوان فوتسالیست شاغل در
لیگ برتر فوتسال درج شده است.
46 بیشترین میانگین و بعد سلامت وجودی / با توجه به نتایج جدول، بعد سلامت مذهبی با میانگین 5
41 کمترین میانگین در مقیاس سلامت معنوی می باشد. همچنین میانگین نمره سلامت / با میانگین 3
8 می باشد. که نشان دهنده نمره سلامت معنوی متوسط به بالا بانوان / 87 و انحراف معیار 2 / معنوی 9
فوتسالیست شاغل در لیگ برتر فوتسال می باشد.
جدول 1: میانگین و انحراف معیار زیر مقیاس های سلامت معنوی
متغیر
حداقل
حداکثر
میانگین
انحراف معیار
3/9
46/5
53
سلامت مذهبی
36
5/01
41/3
50
سلامت وجودی
30
8/2
87/9
101
سلامت معنوی
66
1 . Argyle& Crossland
94 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
همچنین میانگین و انحراف معیار زیر مقیاس های شادکامی بانوان فوتسالیست شاغل در لیگ برتر
فوتسال در جدول 2 به شرح ذیل می باشد.
جدول 2: میانگین و انحراف معیار زیر مقیاسهای شادکامی
متغیر
حداقل
حداکثر
میانگین
انحراف معیار
2/6
12/9
19
رضایت از زندگی
5
2/7
14/2
18
حرمت خود
7
1/7
7/8
11
بهزیستی فاعلی
3
2/8
7/2
27
رضایت خاطر
5
1/7
7/7
12
خلق مثبت
4
6/9
50/07
77
شادکامی
37
14 ، بیشترین / با توجه به نتایج جدول 2 بین زیر مقیاس های شادکامی، حرمت خود با میانگین 2
7، کمترین میانگین می باشد. همچنین میانگین نمره شادکامی / میانگین و رضایت خاطر با میانگین 2
6 می باشد که نشان دهنده نمره شادکامی متوسط به بالا بانوان فوتسالیست / 50/07 و انحراف معیار 9
شاغل در لیگ برتر فوتسال می باشد.
اکنون ابتدا بر اساس آزمون کای اسکور به بررسی وجود رابطه معنادار بین دو متغیر اصلی مورد بحث
یعنی شادکامی و سلامت معنوی می پردازیم. دسته بندی مورد بحث برای این متغیرها با نتایج آزمون به
ترتیب در جدول های 3 و 4 آورده شده است.
جدول 3: دسته بندی های انجام شده برای متغیرهای شادکامی و سلامت معنوی
شادکامی
2
3
جمع
4
سلامت معنوی
2
11
19
1
31
3
1
31
0
32
12
جمع
50
1
63
قابل توجه است که در جدول 3 تعداد افراد با سطح 1 برای هر دو متغیر صفر بوده است و به این
دلیل گزارش نشده است. همچنین نمودار زیر می تواند تصور دیگری از این جدول را ارائه دهد.
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 95
نمودار 1: مقایسه فراوانی متغیرهای شادکامی و سلامت معنوی در
رده بندی های ایجاد شده
اکنون بر اساس جدول 4 نتایج آزمون کای اسکور را برای متغیرهای موجود مورد بررسی قرار
می دهیم:
جدول 4: نتایج آزمون کای اسکور بین
متغیرهای شادکامی و سلامت معنوی
سطح معنی داری د
رجه آزادی آ
ماره آزمون
12
/2 2
0/002
سطح معناداری مشاهده شده نشان می دهد که بین شادکامی و سلامت معنوی ارتباط معنی داری
وجود دارد. همچنین بر اساس جدول 5 آزمون ضریب همبستگی پیرسون نشان داد بین سلامت معنوی
و شادکامی همبستگی مستقیم و معنادار وجود دارد.
96 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
جدول 5: ضریب همبستگی بین سلامت معنوی و شادکامی
سلامت معنوی
0
ضریب همبستگی / شادکامی
35
0/005
p-value
همچنین بر اساس آزمون کای اسکور به بررسی وجود رابطه معنادار بین زیر متغیر سلامت معنوی
یعنی سلامت مذهبی و سلامت وجودی با شادکامی می پردازیم. دسته بندی مورد بحث برای این متغیرها
به ترتیب در جدول های شماره 6 و 7 آورده شده است.
جدول 6: دسته بندی های انجام شده برای متغیرهای شادکامی و سلامت مذهبی
شادکامی
2
3
جمع
4
سلامت مذهبی
2
11
22
1
34
3
1
28
0
29
12
جمع
50
1
63
جدول 7: دسته بندی های انجام شده برای متغیرهای شادکامی و سلامت وجودی
شادکامی
2
3
جمع
4
سلامت وجودی
1
1
0
0
1
2
11
27
0
38
3
0
23
1
24
12
جمع
50
1
63
قابل توجه است که در جدول 6 و 7 تعداد افراد با سطح 1 برای بعضی از متغیرهای موجود صفر بوده
است و به این دلیل گزارش نشده است. همچنین نمودار های زیر می توانند تصور دیگری از این جدول ها
را ارائه دهند.
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 97
نمودار 2: (سمت راست) مقایسه فراوانی سلامت مذهبی با شادکامی
(سمت چپ) سلامت وجودی با شادکامی
اکنون بر اساس جدول 8 نتایج آزمون کای اسکور را بین متغیرهای موجود مورد بررسی قرار
می دهیم:
جدول 8: نتایج آزمون کای اسکور بین متغیر های شادکامی و
سلامت معنوی و سلامت وجودی
سطح معنی داری د
رجه آزادی آ
ماره آزمون
متغیر
9,718
2
0,008
سلامت مذهبی
13,537
4
سلامت وجودی
0,009
سطح معنی داری مشاهده شده برای هر دو متغیر موجود یعنی سلامت مذهبی و سلامت وجودی
نشان می دهد که بین شادکامی و سلامت مذهبی و همچنین بین شادکامی و سلامت وجودی ارتباط
معناداری وجود دارد.
با توجه به جدول 9 بین سلامت معنوی و شادکامی همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد بدین
صور ت ک ه ب ا افزایش نمر ه سلامت معنوی، نمره شادکامی افزایش می یابد. همچنین آزمون ضریب
همبستگی پیرسون نشان داد بین ابعاد سلامت معنوی و شادکامی همبستگی مستقیم و معنادار وجود
دارد.
98 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
جدول 9: ضریب همبستگی بین ابعاد سلامت معنوی و شادکامی
p-value
متغیر
ضریب همبستگی پیرسون
0/014 0
/ بعد سلامت مذهبی و شادکامی
3
0/000 0
/ بعد سلامت وجودی و شادکامی
44
به طور کلی نتایج نشان میدهد که بین سلامت معنوی و شادکامی همبستگی مثبت و معناداری
وجود دارد بدین صورت که با افزایش نمره سلامت معنوی، نمره شادکامی بانوان فوتسالیست شاغل در
لیگ برتر فوتسال افزایش می یابد.
بحث و نتیجه گیری
با توجه به اینکه بانوان ورزشکار به عنوان الگوی جامعه برای جوانان و همچنین نماد جامعه اسلامی در
مسابقات بین المللی به عنوان طیف مهم و تاثیر گذار بر جوانان و به خصوص جامع زنان می باشند لذا هر
گونه مطالعه و سرمایه گذاری در جهت شناخت آنان در شکلدهی آینده جامعه موثر می باشد. تحقیق
حاض ر د ر پی بررسی رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان ورزشکار حاضر در لیگ برتر فوتسال
صورت گرفته است. نتایج این تحقیق نشان داد بین سلامت معنوی و شادکامی بانوان فوتسالیست شاغل
در لیگ برتر فوتسال با استفاده از آزمون کای اسکور ارتباط معنادار وجود دارد. همچنین ضریب
همبستگی پیرسون نشان داد، هر قدر که سلامت معنوی بانوان فوتسالیست شاغل در لیگ برتر فوتسال
بیشتر باشد، شادکامی آنها نیز بیشتر خواهد بود. همچنین بین ابعاد سلامت معنوی(سلامت مذهبی و
سلامت وجودی) با شادکامی ارتباط معناداری وجود دارد و این متغیرها نیز با شادکامی دارای ضریب
همبستگی مثبت و معنادار می باشند. مرور نتایج تحقیقات قبلی نشان می دهد تاکنون تحقیقی که به
بررسی سلامت معنوی و شادکامی در میان بانوان ورزشکار پرداخته باشد، وجود ندارد. به طوری که
مطالعات انجام شده بیشتر بر روی دانشجویان، دانشآموزان، کارمندان، بیماران و... صورت گرفته است.
،( اما به طور کلی نتایج تحقیق حاضر با اریچ( 2013 )، الن( 2010 )، بارون( 2006 )، عبادی( 1395
دهقانی( 1394 )، یارمحمدی( 1394 )، بحری نجفی( 1394 )، مظفری نیا( 1393 ) همخوانی دارد.
24PF گرین
1
P 2012 ) این فرضیه را مطرح کرد که افراد دین دار دارای سلامت و شادی بیشتری هستند. )
25PF همچنین اگلی و وینکاتش
2
P 2008 ) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که عقاید مذهبی بیشتر، )
26PF پیش بین وجود شادی بیشتر است. اریچ
۳
P 2013 ) در تحقیق خود با عنوان دینداری به عنوان عامل تعیین )
1. Green
2. Agili &Venkatesh
3 .Erich
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 99
کننده شادی، به این نتیجه رسید که همبستگی مثبت بین شادی و احساس خوشبختی با مذهبی بودن
27PF وجود دارد. همچنین نتایج پژوهش استاورا
1
P و همکاران( 2013 ) نشان داد که افراد دین دار میانگین شادی
و رضایت از زندگی بالاتری دارند. که همگی این نتایج، با نتایج تحقیق حاضرهمسو است. در پژوهش
28PF موکرجی و برون
۲
P 2005 ) نشان داده شد که هم مذهب و هم جنسیت، نقش مهمی در درجة شادکامی )
دارد و سطوح پایین رفتارهای مذهبی، شادکامی را کاهش میدهد. همچنین مذهبی بودن زنان، سطوح
29PF شادکامی آنان را افزایش می دهد. نتایج پژوهش الن
۳
P 2010 ) که به بررسی رابطه بین مذهب و شادی )
03PF پرداخته بود، نشان میدهد که وجود مذهب اثر بیشتری بر شادی دارد. لویس
٤
P و همکاران ( 2005 ) نشان
دادند که بین نمرات بالای جهت گیری مذهبی درونی بالا و مقابلة مثبت مذهبی با نمرات بالای
پرسشنامة شادکامی آکسفورد رابطة معنادار وجود دارد؛ به این معنی که وقتی مذهبی بودن با شادکامی
13PF رابطه دارد، با بهزیستی روان شناختی نیز رابطه دارد. دولتیل
٥
P و همکاران( 2004 ) در مطالعه ای بیان کردند
که سطح افسردگی افرادی که معنویت بالایی دارند، پایینتر است. در زمینه تحقیقات داخلی هر چند
تحقیقی در میان گروه ورزشکاران صورت نگرفته است، اما نتایج تحقیقات عبادی( 1395 ) بین دانشجویان
پرستاری، دهقانی( 1394 ) بین کارکنان اداری، یارمحمدی( 1394 ) بین مراقبین سالمندان، بحری نجفی
1394 )بین معلمان ابتدایی، مظفری نیا( 1393 ) بین دانشجویان حاکی از آنست که بین سلامت معنوی و )
شادکامی رابطه معناداری وجود دارد، که با نتایج تحقیق حاضر همخوانی دارد. سلامت معنوی نگرش
افراد را نسبت به دنیای اطرافشان بهبود می بخشد و موجب کاهش احساسات منفی، تنشها و ایجاد حس
استقلال و قدرت می شود(طیبی و همکاران، 1390 ). به طورکلی، سلامت معنوی می تواند باعث احساس
امیدواری، هدفمندی، آرامش، ایجاد نگرش مثبت نسبت به دنیا و قدرت سازگاری بالا در افراد شود و
باعث افزایش توانایی فرد در انجام کارها و نیز داشتن معنا و هدف در زندگی در نهایت، سلامت فرد را
موجب می شود(رجایی، 1392 ). از طرفی بر اساس مدل شلدون، لیمبومیرسکی( 2004 ) شرکت در ورزش و
فعالیت های بدنی مداوم از عوامل رفتاری کنش های عمدی هستند که بر شاد بودن فرد تاثیر مثبت
دارد(شلدون،لیمبومیرسکی، 2004 ). همچنین گالاهو معتقد است فعالیت های ورزشی به احساس مثبت
فرد از خود و خودپنداره بهتر در فرد کمک می کند. میانگین نمرات بالای شادکامی در تحقیق حاضر موید
23PF این مسأله می باشد. همچنین ایتزن و سیج
6
P 1997 )معتقدند ارزشهای دینی در جهان بینی ورزش نهفته )
هستند؛ به این معنا که ورزش مظهر ارزشهای دینی از جمله توسعه شخصیت، سخت کوشی، ایستادگی
و استقامت بوده و مانند مذهب این ویژگی ها و رفتارها را ترویج می دهد. از این رو چندین اصل ذاتی بین
1. Stavrova
2. Mookerjee & Beron
3. Ellen
4. Lewis
5. Doolittle
6. Eitzen & Sage
100 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
ورزش و دین وجود دارد. به عنوان مثال شخصیت سازی، نظم و انظباط، رقابت، آمادگی جسمی، عملکرد
.( ثابت، تناسب اندام، بی طرفی، بازی کردن با توجه به قوانین و ملی گرایی(ایتزن ،سیج، 1997
3PF مطالعات ورناچیا
۱
34PF و همکاران ( 2000 ) و وریزبرگ P
۲
P و همکاران ( 2004 ) نشان دادند که برخی از
ورزشکاران عقاید و اعمال مذهبی خود را به شکلی پررنگ همراه خود به زمین بازی می برند و دین برای
برخی از قهرمانان ورزشی به عنوان راهی برای آمادگی، عملکرد و ارزیابی آنها از ورزششان دارای
اهمیت است(ورناچیا، 2000 و وریزبرگ، 2004 ). در واقع جایگاه دین در زندگی ورزشکاران و در نتیجه
ورزش، چندوجهی، مشترک و قدرتمند است. به نظر می رسد عقاید و باورهای مذهبی در جاهای مختلفی
برای مقابله با فراز و نشیبهای ورزشی به ورزشکاران کمک می کند و به آنها درک عمیقتری نسبت به
تجربیاتشان میدهد. بنابراین جمع شدن ورزشکاران در محافل برای دعا قبل از شروع بازی امر
غیرمعمولی نمی باشد و بیشتر این بازیکنان اغلب برای کسب موفقیت با خدا ارتباط برقرار می کنند. در
واقع ارتباط بین ورزش و دین را تقریبا در هر بخشی از جهان می توان یافت(جونا، 2013 ). باورهای مذهبی
و اینگونه مراسم و آیینها در ورزشکاران میتواند منجر به تقویت روحی، از بین بردن اضطراب، کمک به
.( تمرکز و اعتماد به نفس در مواجهه با رقیبان گردد(پریش، 1993
به طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد که سلامت معنوی با شادکامی بانوان فوتسالیست شاغل در
لیگ برتر فوتسال رابطه معنادار دارد. بنابراین در صورت برنامه ریزی و ارائه برنامه هایی مرتبط با ابعاد
سلامت معنوی در بین بانوان ورزشکار، می توان میزان شادکامی در این گروه مهم جامعه را افزایش داد و
امیدوارتر بود که این شادکامی دوام و پایداری بیشتری داشته باشد. همچنین با توجه به اهمیت سلامت
معنوی مربیان و مشاوران ورزشی می توانند محیطی را فراهم کنند که در آن ورزشکاران بتوانند به
معنویات خود توجه و اهمیت بیشتری کنند. همچنین ازآنجا که این پژوهش در بین بانوان شاغل در لیگ
فوتسال انجام شده است پیشنهاد می گردد رابطه بین متغیرهای سلامت معنوی با شادکامی و دیگر مولفه
های روانی بین سایر ورزشکاران رشته های ورزشی اعم از زن و مرد مطالعه گردد و نتایج مورد مقایسه
قرارگیرد. نخستین و مهم ترین محدودیت این مطالعه استفاده از روش همبستگی است. لذا روابط کشف
شده را نمی توان به عنوان روابط علّی فرض کرد. دانش ما درباره بعضی از الگوهای رفتاری اندک است.
و بسیاری از این روابط پیچیده اند شاید این روابط ناشی از اثر سایر متغیرها باشد. همچنین در این
پژوهش به منظور زمینه یابی از پرسشنامه استفاده گردید، در نتیجه ممکن است برخی از افراد از ارائه
پاسخ واقعی خودداری کرده و پاسخ غیر واقعی داده باشند. از طرفی افراد ممکن است خویشتن نگری
کافی نداشته باشند و مسؤولانه به گویهها پاسخ ندهند. از این رو تفسیر نتایج مطالعه با در نظر گرفتن
مقطعی بودن مطالعه و نمونه های پژوهش، باید با شرایط خاص صورت گیرد و قابل تعمیم نیست.
1. Vernacchia
2. Wrisberg

Reference
Abolghasemi, M, (2012) The Concept of Spiritual Health and Its Extent
in Religion. Medical Ethics Journal, Vol. ۶, No. ۲۰: 45-68, ( in Persian).
Agili ,M, Venkatesh Kumar G,(2008)Relationship between religious attitude and happiness among professional employees. Journal of the Indian academy of applied psychological,34:9-66.
Alimohammadi, K, Janbozrgi, M (2009),The Relationship between happiness and religious orientation and mental happiness and depression. In dealing with the psychology of religion. first year, No. 2, 131- 144, ( in Persian).
Allahbakhshian M, Jaffarpour M, Parvizy S, Haghani H (2010), Survey on relationship between spiritual wellbeing and quality of life in multiple sclerosis patients. ZJRMS, 12 (3) :29-33,URL: http://zjrms.ir/article-1-676-fa.html,(in Persian).
Attard, J, Baldacchino, DR, Camilleri, L(2014), Nurses' and midwives' acquisition of competency in spiritual care: A focus on education. Nurse Education Today: 34(12), 1460-1466.
Argyle, M, Lu, L(2001), The psychology of happiness. London: Rutledge.
Ayatollah Khamenei (2014),Supreme Leader's meeting Olympic and Paralympic medalists .http://www.leader.ir/langs,(in Persian).
BahriNajafi, F, Mirshahjafari, S(2015), The Effect of Different Aspects
of Religious Belief on the Elementary Teachers’ Happiness in the Working
Environment. Knowledge & Research in Applied Psychology, Vol 16,
No. 4 (Continuous No. 62): 106-113,(in Persian).
Byrd, K, Lear, D, Schwenka, S (2000), Mysticm as a predictor of subjective well-being. International Journal for the Psychology of Religion,10(4):259-69.
Cartanzaro, S, Horaney, F, Creasy, G, Hassles (1995),Coping and depressive symptoms in an elderly community sample: The role of mood regulation expectancies. Journal of Counseling Psychology,42(3):359-65. doi: 10.1037/0022-0167.42.3.259.
Carel, E, Positive psychology. (H. Sharifi, J. Najafi, Persian trans)
(2006), Tehran: Sokhan Publication,(in Persian).
102 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
Dehghani, E, Nejat, S, Yasiri, M (2015), The Correlation between Spiritual Well-being and Happiness in the Administrative Staff of Semnan University of Medical Sciences. Religion and Health, Vol: 3, No: 2: 9-18,(in Persian).
Doolittle, BR, Farrell, M(2004), The Association Between Spirituality and Depression in an Urban Clinic. Prim Care Companion J Clin Psychiatry, 6(3):114-8. PMID: 15361925.
Diener, E (1999), Subjective well-being: Three decades of progress. Psychological Bulletin, 125: 276–301.
Ebadi, B, Hosseini, MA, Rahgoia, F,et al(2016),The Relationship Between Spiritual Health and Happiness Among Nursing Students. Journal of nursing education, Volume 5, Issue 5:23-29, (in Persian).
Eitzen, D. S , Sage, G. H, (1997). Sociology of North American Sport.
(6)th edBoston: McGraw-Hill.
Ellen, C(2010), Religious Attendance and Happiness: Examining Gaps in
the Current Literature-A Research Note. Journal for the Scientific Study
of Religion, Volume 49, Issue 3:550–560.
Erich, G, Matthias, O(2013), Religiosity as a Determent of Happiness. Journal of Review of Development Economics: 523-539.
Farahzad, H(2013), Happiness. Tobay mohebat publications 2013,(In
Persian).
Francis, L, Jones, H, Wilcox, C(2000), Religiosity and Happiness: during adolescence, young adulthood and later life. Journal of Psychology and Christian, 19:245-57.
Eysenck, Michael w, (1990). Happiness: Facts and myths.(Z. Chelongar, Persian trans), Tehran: Nasle nav andish Publishing, (in Persian).
Frankl, V, Emeil, (1993), Physician and Spirit.(B. Farrokh Seif,
Persian trans) Tehran: Dorsa Publishing, (in Persian).
Jona, I. N, Okou, F. T (2013),Sports And Religion. Asian Journal OF Management Sciences And Education. Vol. 2, No. 1:28-41.
Jowkar, B (2007), Relationship between goal setting and happiness.
Journal of Psychology of Tabriz University, 5(2):18-28,(in Persian).
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 103
Gallahue, D, Ozmun, J (2006), Good way Jacqueline. Understanding
Motor Development :Infants, Children, Adolescents. 7th Edition.
Gomez, R, Fisher, JW(2003), Domains of spiritual well-being and development and validation of the Spiritual Well-Being Questionnaire. Personality and Individual Differences, 35: 1975-1991.
Green, M, Elliott, M, (2010), Religion, health, and psychological well being. Journal of religion and health, 49(2):63-149.
Hadi nejad H, Zare, F(2009), Reliability, validity Oxford Happiness Questionnaire survey. Psychological research, 12(1):262-77,(in Persian).
Hajiesmaeili M.R, Abbasi, M, Jonaidi Jafari, N, et al(2015), Spiritual Health Concept: A Hybridized Study. History of Medicine Journal (Quarterly),6(21):15-47,2015,(in Persian).
Hungelman, J, et al (1985), Spiritual well-being in older adults: harmonious interconnectedness. Journal of Religion Health, 24: 147 – 53.
Kimball, M, Willis, R (2006), Utility and happiness. Michigan: University of Michigan.
Lewis, CA(2001),Cultural stereotype of the effects of religion on mental health. Br J Med Psycho, 74(Pt 3):359-67.
Lewis, C.A, J. Maltby, L. Day, (2005), Religious Orientation, Religious Coping and Happiness among UK Adults. Personality and Individual Differences, 38: 1193-1202.
Maltby, J, Lewis, C, Day, L(1999), Religious orientation and psychological well-being: The role of the frequency of personal prayer. British Journal of Health Psychology,4(4):363-78.
Maltby, J, Lewis, C, Day, L (2000),Religious orientation and
psychological well-being: The role of the frequency of personal prayer.
British Journal of Health Psychology, 4(4): 363-78.
Mookerjee, R, Beron, K (2005), Gender, Religion and Happiness. The Journal of Socio-Economics, 34: 674-685.
Mozafarinia, F,Amin-Shokravi,F. (2015), Relationship between Spiritual Health and Happiness among Students. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion, Volume 2, Number 2.97-108, (in Persian).
Myers, PG.(2002), Happy and health. Psychology Science, 70: 97-98.
104 زن و مطالعات خانواده – شماره 37 - پاییز 96
Noorbala, A(2011), Psychosocial health and strategies for improvement. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 17(2):151-6,(in Persian).
Omidvari, S,(2008), Spiritual Health, Concepts and Challenges. Interdisciplinary quaranic studies, Volume 1, Issue 1: 17-58(in Persian).
Prebish, C. S(1993), Religion and sport: The meeting of the sacred and
the profane. Westport, CT: Greenwood Press.
Rajai, A, Saeidahmadian, A, (2014), The relationship between spiritual intelligence and positive psychological states. The second National Conference on Mental Health and Islamic lifestyle, Iran, Ghoochan, (in Persian).
Reiss, s (2001), Secrets of happiness. Journal of Today Psychology,3: 50-55.
Ross, L, Giske, T, Van Leeuwen, R, Baldacchino, et al(2016),Factors contributing to student nurses'/ midwives' perceived competency in spiritual care. Nurse Education Today. 36(1):445-451.
Rezaei, M, Seyedfatemi N, Hosseini, F (2010), spiritual health in cancer patients undergoing chemotherapy. Journal of Life, Volume 14, Issue 3-4: 33 -39, (in Persian).
Safairad, Iraj and others (2010), The relationship between spiritual wellbeing
and mental health of students. Journal of Sabzevar University of
Medical Sciences and Health Services, Volume ۱۷, Number ۴: ۲۷۴-۲۸۰,
(in Persian).
Seligman, M. E. P, Steen. (2005), Positive psychology progress, empirical validation of interventions. The American Psychological Association,60(5), 410-421.
Sheldon, KM, Lyumbomirsky, S(2004), Achieving sustainable new happiness: prospects .In P.A, Linley, & S.Joseph, Positive Psychology in practice, New Jersey:John Wiley, Hoboken.
Stavrova O, Fetchenhauer D, Schlosser T. (2013), Why are religious people happy? The effect of the social norm of religiosity across countries. Social science research,42(1):90-105.
Stephen, J.P. A. Linley, J. Harwood, C.A. Lewis , P. McCollam (2004), Rapid Assessment of Well-being: The Short Depression-Happiness Scale
رابطه سلامت معنوی با شادکامی بانوان شاغل در … 105
(SDHS). Psychology and Psychotherapy: Theory Research and Practice, 77: 463-478.
Tayebi, M, Ahmari, H, Arabshahi, K (2013),the Association between Spiritual Health and Academic Achievement in Medical Students of Qom University of Medical Sciences. Qom Univ Med Sci J.7(Suppl 1): 72-78,(in Persian).
Vahedian azimi, A, Rahimi, A(2013),Concept of Spirituality: A Conventional Content Analysis. Journal of qualitative Research in Health Sciences, 2(1): pp:11-20,(in Persian).
Vader, JP(2006), Spiritual health: the next frontier. The European Journal of Public Health, 16(5): 457.
Veen hoven, R(2005),Advances in Understanding Happiness. Revue Quebecoise de Psychologies, 18: 29-74.
Vernacchia, R. A, McGuire, R. T, Reardon, J. P, Templin, D. P(2000),Psychosocial characteristics of Olympic track and field athletes. International Journal of Sport Psychology, 31: 5-23.
Wills, M (2007), Connection, action and hope, an invitation to reclaim the spiritual in health care. Journal of Religious Health, 8, 18:423- 436.
World Health Organization(2015),Global Strategy on Diet, Physical Activity and Health. Physical Activity and Women 2016 updated 2016;cited 2015 23 November. Available from:http://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_women/en/.
Wrisberg, C, Fisher, L, Thompson, C, Hayes, G (2004), The experience of Christian prayer in sport- an existential phenomenological investigation. Journal of Psychology and Christianity, 2: 1-19.
YarMohammadi, S, Makarem, A, HosseiniM.A, Bakhshi, E, Bakhtyari,
V(2016), The relationship between spiritual health, happiness and job
satisfaction among elderly caregivers at nursing homes of Tehran. Journal
of Geriatric Nursing, Volume 2:9-24(in Persian).